Refakatsiz çocuk ve gençlerin kurum bakımı ve sonrasına ilişkin deneyimleri

Refakatsiz çocuklar, kendilerine eşlik edebilecek anne- baba veya herhangi bir yetişkinin gözetimi olmadan tek başına göç eden çocuklardır. Geldikleri ülkede koruma ve bakım altına alınıp 18 yaşına ulaştıktan sonra refakatsiz gençler olarak kurum bakımından ayrılmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı son yıllarda sayıları gittikçe artan refakatsiz çocuk ve gençlerin ülkelerindeki, göç süreçlerindeki ve Türkiye'deki yaşam deneyimlerini anlamaktır. Genel kamu hizmetlerine (eğitim, sağlık, çalışma, sosyal kültürel faaliyetler vb.) ve sosyal hizmetlere erişimde karşılaştıkları sorunları öğrenmek; kimlik, aidiyet, yalnızlık, iyilik hali ve üçüncü ülkeye gitme arzuları konusundaki algılarını öğrenmektir. Bu amaçla çalışmada nitel araştırma deseni ile refakatsiz çocuk olarak ülkesinden tek başına göç eden ve Türkiye'de koruma ve bakım altına alınıp 18 yaşında kurum bakımından ayrılan 17 refakatsiz genç ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerin analizi MAXQDA 2020 programı aracılığıyla analiz edilmiş ve çalışmada 3 tema kullanılmıştır. Türkiye'de koruma ve bakım altına alınana kadar geçen göç süreci (1), koruma ve bakım altına alındıkları süreç (2) ve koruma ve bakım sonrası yaşam deneyimlerinin ele alındığı (3) süreçtir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre refakatsiz çocuk ve gençler gerek ülkelerinde gerekse de göç sürecinde travmatik olaylara tanık oluyor ya da deneyimliyorlar. Farklı şehirlerde ve kurumlarda kaldıkları için kurum bakımı deneyimlerinin niteliği konusunda da kendi aralarında bir çeşitliliğe sahiptirler. Koruma ve bakım sonrası eğitim, sağlık, çalışma, sosyal, kültürel faaliyetlere ulaşmada ve sosyal hizmetlere erişmede büyük bir oranı güçlüklerle karşılaşmıştır. İyilik hali, yalnızlık, aidiyet, ev, kimlik, ırkçılık ve ayrımcılık konusundaki deneyimlerinin bu olgulara karşı algı düzeylerini değiştirdiği bulgularına ulaşılmıştır. Sosyal hayatta bireylerle ve kamu kurumlarıyla kurdukları ilişkiler onlar için hayati önem taşımaktadır. Üçüncü ülkeye gitme konusunda ise isteyenler, istemeyenler ve kararsızlar şeklinde 3 farklı eğilim göstermişlerdir. Kurum bakımından ayrılma planı iyi yapılan ve bakım sonrası sosyal hizmet takibinin yapıldığı durumlarda özellikle çalışma ve eğitim hayatı olmak üzere refakatsiz gençler psiko-sosyal anlamda daha iyi bir durumdadır. Sonuç olarak kurum bakımından ayrılmadan önce, bakım sonrasındaki yaşam planının sosyal hizmet uzmanlarınca iyi yapılması, refakatsiz gençlere meslek kazandıracak eğitim ve çalışma yaşamının planının iyi yapılması gerekmektedir. Bunun yanında bakım sonrası sosyal hizmet takibinin yapılması refakatsiz gençlerin yeni yaşamlarında karşılaştıkları sorunların çözümünde yardımcı olacaktır.