Zihin kurgusu ve amaçlılığın zaman algısındaki rolü

Bu tezin amacı, zaman algısının zihin kurgusu ve amaçlılık bağlamında incelenmesidir. Yapılan araştırmalar, bireylerin görevleri tamamlamak için ihtiyaç duydukları süreyi hafife alma eğiliminde olduklarını göstermiştir. Zihin kurgusunun (somut ve soyut) ve verilen görevde amacın olup olmamasının süre tahmininde farklılık göstereceği beklenmektedir. Ayrıca, katılımcıların öznel zaman algıları da, süre tahmini ile ilişkisi olup olmadığını değerlendirmek için, ele alınmıştır. Genel olarak, soyut zihin yapısında ve amacı olan bireylerin görevi tamamlamak için ihtiyaç duydukları süreye daha gerçekçi tahminler yapacağı beklenmiştir. Bu doğrultuda, üç farklı deney yürütülmüştür. Birinci deneyde, katılımcının verilen görevi tamamlamak için ne kadar süreye ihtiyacı olacağını tahmin etmesi üzerine odaklanmıştır. İkinci deneyde ise katılımcıların tamamladıkları görevin süre tahmini ve gerçekte görevi tamamladıkları süre ile tahminleri arasındaki sapma üzerinde durulmuştur. Son olarak üçüncü deneyde, amaçlılık koşulu çalışmadan çıkarılmış, önceki çalışmaları doğrulamak için yapılmıştır. Araştırmanın örneklemi, Ankara'da bir devlet üniversitesi olan Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi'ndeki öğrencilerden oluşmuştur. Birinci deneye 105 öğrenci (85 kadın, 20 erkek), ikinci deneye ise 108 öğrenci (82 kadın ve 26 erkek) katılmıştır. Üçüncü deney, İstanbul'da özel bir üniversite olan Haliç Üniversitesi'nde 44 öğrenci (21 kadın, 23 erkek) ile yapılmıştır. Deneyde zaman algısı, süreyi sözel olarak tahmin etme yöntemi ile çalışılmıştır. Bununla birlikte, zihin kurgusu ve amaçlılık manipüle edilmiştir. Gruplar arasındaki farkı test etmek için, Mann-Whitney U ve ANOVA testleri kullanılmış ve ilişkiyi test etmek için ise Spearman's Korelasyon analizi yapılmıştır. Sonuçlara göre, üç farklı deneyden sadece birinci deneyin ilk hipotezi doğrulanmıştır. Farklı zihin kurgusundaki bireylerin süre tahmininde farklılık göstereceği bulgusu literatür ile uyuşmaktadır. Ancak, elde edilen sonuç çalışma hipotezinin tersi yönündedir. Somut zihin yapısındaki bireyler, soyut zihin yapısındaki bireylere göre daha uzun süre tahmininde bulunmuşlardır. Üç farklı deney kapsamında oluşturulan diğer hipotezlerin hiçbiri desteklenmemiştir. Çalışmanın sınırlılıkları ve sonuçlarını etkilediği düşünülen olası değişkenler, özellikle kurgu seviyesi kuramının evrenselliği ve sonuçları etkileyebilecek kültürel faktörler ilgili literatür kapsamında tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kurgu seviyesi kuramı, süre tahmini, amaçlılık, zaman algısı, öznel zaman