Uluslararası çatışmaların diplomasi dışı yöntemlerle çözümü: Türkiye-Ermenistan örneği

Osmanlı devletinin 1915'te Ermeni nüfusa yönelik yürüttüğü yer değiştirme politikası Ermeniler ve Türkler arasında yüzyılı aşkın zamandır devam eden bir anlaşmazlığa neden olmuştur. Azerbaycan ve Ermenistan arasında yaşanan Yukarı Karabağ sorununun yanı sıra, Ermeni Diasporasının da anlaşmazlığa dâhil olması ile bu anlaşmazlık daha da karmaşık hale gelmiştir. Günümüze kadar Türk-Ermeni ilişkilerinin geliştirilmesinde diplomatik kanallar yoluyla sürdürülebilir bir çatışma çözümü perspektifi geliştirilememiştir. Bu nedenle, son on yılda alternatif kanallar ve aktiviteler zenginleşmektedir. Bu çalışmada Ermeni-Türk anlaşmazlığının çözümü için yürütülen sivil toplum merkezli gayri resmi diplomasi çabaları ele alınmış ve bunların etkinliği tartışılmıştır. Bu amaçla öncelikle diplomatik yöntemlerin sınırları teorik ve tarihsel bir çerçevede ortaya konmuştur. Ardından Ermenistan-Türkiye anlaşmazlığının çözümüne yönelik çalışmalar yürüten başlıca hükümet dışı organizasyonların pratikleri tanıtılmış ve öne sürülen altı hipotez ışığında bu çalışmalar değerlendirilmiştir. Söz konusu organizasyonların bazılarının temsilcileri ile mülakatlar yapılarak bilgi toplanmıştır. Çalışmada gayri resmi diplomasi yöntemlerinin Ermeni-Türk anlaşmazlığını çözmede etkili olabileceği sonucuna varılmıştır. Gençler, gazeteciler ve sanatçılar gibi bazı özel gruplara odaklanmanın, uzman ve akademisyen yardımı almanın, benzer faaliyet yürüten kuruluşların işbirliği içinde çalışmasının oluşturabileceği sinerjinin iki toplum arasında karşılıklı önyargıların azaltılmasında olumlu sonuçlar yarattığı görülmüştür. Bununla birlikte yürütülen çalışmaların her iki toplumun kamuoyu gündemine yeteri kadar getirilemediği ve politikacıları etkilemekte yetersiz kaldığı da görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Anlaşmazlık Çözümü, Ermenistan-Türkiye İlişkileri, Gayri resmi Diplomasi, Sivil Toplum Kuruluşları.