İran-Türkiye ilişkilerinde enerji rölü

Bu çalışma, İran ? Türkiye enerji işbirliği temel nedenleri ,1996 yılından AKP dönemine kadar , kapsamaktadır. İran ve Türkiye arasında ilk gaz anlaşması 1996 yılında ve Erbekan döneminde imzalanmıştır. Bu anlaşma hala devam etmektedir. AKP döneminde Türkiye yeni bir siyayet uğulayarak uluslararası sistemde daha etkin olmak istemiştir.İran ? Türkiye enerji işbirliğinin önemi ve bu işbirliğinin kapsamının genişletilmesinin avantaj ve dezavantajlarına geçmeden önce, bu işbirliğinin ne zaman başladığı ve ivme kazandığını hatırlamamıza yardımcı olacak olan yakın geçmişi gözden geçirmemizde fayda vardır. Türkiye'nin enerjiye olan ihtiyacı ve İran'ın dünyanın ikinci büyük doğalgaz rezervlerine sahip olması ister istemez bu karşılıklı işbirliği durumuna zemin hazırlamıştır. Daha ziyade doğalgaz alım ve satımı olarak tanımlayabileceğimiz bu işbirliği çerçevesinin genişletilmesi için yürütülen çalışmaların neticelendirilmesi her iki taraf için de önemli kazanımları beraberinde getirecektir. Ancak, gerek İran nükleer krizi gerekse ABD'nin İran'a yönelik tutum ve politikaları, NATO üyesi ve ABD müttefiki Türkiye'yi zaman zaman bu hususta alacağı kararlarda ikilemde veya zor durumda bırakmaktadır. İki tarafı da karşısına almak istemeyen, aynı zamanda kendi ulusal çıkarlarını korumak isteyen Türkiye'yi hassas diplomatik manevralar yapmaya yöneltmiştir. Türkiye ve İran'ın bu alandaki işbirliği bölgesel konulardaki diğer işbirliği alanlarını da etkileyebilme potansiyeline sahiptir. Diğer taraftan Türkiye ve İran arasındaki bu etkileşim İran'daki reform sürecini de etkileyebilir ki bu da ABD'nin çıkarlarına hizmet edecek bir ihtimal gibi görünmektedir. Kısacası başarılı bir diplomasi izlenmesi halinde Türkiye ve İran'ın bu işbirliğinden elde edeceği kazanımların önemli olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Hem ekonomik hem siyasi olarak kazanımlar elde edecek olan Türkiye'nin Avrupa Birliği ve bölge ülkeleri nezdindeki konumu da güçlenecektir. Öte yandan Batı ve İran arasındaki yakınlaşma çabalarında bu anlaşma kilit bir rol oynama potansiyeline sahiptir.