Biçimbirimsel işlemlemenin ikinci dilde okuma akıcılığı üzerine etkisi

Bu çalışma ikinci dil (D2) İngilizcede biçimbirimsel işlemleme örüntüleri ile okuma akıcılığı arasındaki olası ilişkiyi araştırmaktadır. Bu amaç doğrultusunda, İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen ve ana dil (D1) olarak Türkçe konuşan kişilerde İngilizce (D2) türemiş sözcüklerin biçimbirimsel işlemlenmesi incelenmiştir. Türemiş sözcüklerin çevrim içi işlemlenmesi, maskelenmiş çağrıştırma tekniğiyle sözcük tanıma testi aracılığıyla hem D1 Türkçe hem de D2 İngilizce için incelenmiştir. Araştırılması hedeflenen çekim ekleri Türkçede –lI ve –sIz, İngilizcede ise –ful ve –less ekleri olmuştur. Maskelenmiş çağrıştırma tekniği ile sözcük tanıma testinden elde edilen tepki verme (sözcük tanıma) süreleri, orta ve orta üstü yeti düzeyinde İngilizce öğrenen iki grup Türk öğrenci ile İngiliz doğal konuşmacılar için karşılaştırılmıştır. İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen Türk öğrencilerin çok biçimbirimli sözcükleri nasıl işlemledikleri sorusunun sadece İngilizcede değil ana dilleri olan Türkçede de araştırılmasının nedeni ana dili işlemleme örüntülerinin yabancı dil işlemlenmesinde de uygulanıp uygulanmadığını anlayabilmektir. İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenenler, kendi ana dilleri Türkçedeki biçimbirimleri işlemlerken tam çağrışım sergilemiş (başka bir deyişle, biçimbirimsel ayrıştırma yapmış) ve benzer bir durum yabancı dil İngilizcede de gerçekleşmiştir. Orta ve orta üstü seviyedeki katılımcıların İngilizce sözcükleri işlemlemelerinde bir fark tespit edilmemiştir. Dikkate değer bir şekilde, İngiliz doğal konuşmacılar türemiş İngilizce sözcükleri işlemlerken sadece birbirinin tekrarı olan sözcükler için çağrışım göstermiş, çok biçimbirimli sözcükler içinse çağrışım eğilimi göstermişlerdir. Başka bir deyişle, yalın haldeki hedef sözcükleri tanıma hızı sadece hedef sözcüklerle aynı olan çağrıştırıcılar sonrasında kısalmıştır. Okuma akıcılığı yönünden ise İngilizceyi anadil olarak konuşan katılımcılar, İngilizceyi yabancı dil olarak öğrenen iki gruptan daha üstün performans göstermiştir. Ancak katılımcıların okuma akıcılığı ile biçimbirimsel işlemleme örüntüleri arasında bir ilgileşim bulunmamıştır. Bundaki tek istisna, orta seviyedeki grubun İngilizce türetim eki –ful için elde ettiği çağrışım sonuçları ile okuma akıcılığı sonuçları arasında gösterdiği ilgileşimdir. Bu bulgular biçimbirimsel işlemleme örüntüsü ile okuma akıcılığı üzerine her hangi bir direk bağlantı olmadığını düşündürmektedir. Çalışmanın bulguları, yabancı dil yetkinlik seviyesinin yabancı dil biçimbirimsel işlemleme örüntüsünde her hangi bir niteliksel değişikliğe neden olmadığına işaret etmektedir. Türkçe ve İngilizce çok biçimbirimli sözcükler için gözlemlenen tam çağrışım (türemiş sözcükleri biçimbirimlerine ayırarak işlemleme) sondan eklemeli bir dil olan ana dil Türkçenin ikinci dil İngilizce üzerine etkisi olarak değerlendirilebilir. Bundan sonra yapılacak çalışmalarda, ikinci dil olarak İngilizceye erken başlamanın ve öğrencilerde biçimbirimsel farkındalık geliştirmenin, biçimbirimsel işlemleme ve okuma akıcılığı üzerine etkilerinin araştırılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler: Biçimbirimsel işlemleme, ikinci dil öğrenme, maskelenmiş çağrışım, görsel sözcük tanıma, okuma akıcılığı