Romatoid artrit, Ankilozan spondilit ve Psöriatik artritte inflamasyon göstergesi olarak serum amiloid A

Serum amiloid A'nın (SAA); romatoid artrit (RA), Ankilozan spondilit (AS) ve psöriatik artritte (PsA) inflamasyon belirteci olarak kullanılabilirliğini; hastalık aktivite ve tedavi yanıtını değerlendirmede kullanılabileceğini göstermeyi amaçladık. Çalışmamız 2014-2019 tarihleri arasındaki tüm erişkin RA, AS ve PsA'lı hastalardan SAA düzeyi ölçülmüş olan hastalar diğer prediktif faktörleri de içerecek şekilde retrospektif olarak gerçekleştirildi. Hastaların verilerine hastane otomasyon ve hasta dosyalarından temin edildi. Hastaların yaş, cinsiyet, eritrosit sedimentasyon hızı (ESR), c-reaktif protein (CRP), SAA düzeyi (0. ay, 3. ay ve 6. ay ), RA şiddeti (DAS 28), AS şiddeti ve tedavi grupları değerlendirildi. Çalışmamızdaki hastaların 387'si (%59,9) RA, 238'i (%36,8) AS ve 21'i (%3,3) PsA idi. RA'lı hastaların yaş ortancası, AS grubundan anlamlı olarak yüksek saptandı (p<0,05). PsA'lı hastaların yaş ortancası, RA ve AS ile benzer olarak saptandı (p>0,05). RA grubunda kadın hasta sıklığı, AS ve PsA'lı gruplardaki kadın sıklığından anlamlıolarak yüksek saptandı (p<0,05). RA'lı hasta grubun ESR ortancası AS ve PsA'lı hastalardan anlamlı olarak yüksek saptandı (p<0,05). AS ve PsA'lı hastaların ESR değerleri arasında farklılık saptanmadı (p>0,05). RA'lı hastalarda CRP ortancası, AS'li gruptan anlamlı olarak yüksek saptandı (p<0,05). PsA'lı grubunCRP düzeyi ortancası RA ve AS'li gruplar ile benzerdi (p>0,05). RA'lı grubun SAA 0., 3. ve 6. aylardaki düzeyleri; AS ve PsA grubundan anlamlı olarak yüksek saptandı (p<0,05). AS ve PsA gruplarının 0., 3. ve 6. aylardaki SAA düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmadı (p>0,05). Tüm grubun SAA düzeylerinin zaman içinde anlamlı şekilde azaldığı saptandı (p<0,05). Tüm grubun 0. ay ve 3. aylar arasındaki;3. ay ve 6 aylar arasındaki; 0. ay ve 6. aylar arasındaki SAA azalmaları istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). RA ve AS'li grupların SAA düzeylerinin zaman içinde anlamlı şekilde azaldığı saptandı (p<0,05). RA ve AS'li grupların 0. ay ve 3. aylar arasındaki;3. ay ve 6 aylar arasındaki; 0. ay ve 6. aylar arasındaki SAA azalmaları istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). PsA grubunun SAA düzeyinin zaman içinde değişimi istatistiksel olarak anlamsızdı (p>0,05). Biyolojik ve antiromatizmal tedavi alan grupların SAA düzeylerinin zaman içinde anlamlı şekilde azaldığı saptandı (p<0,05). Biyolojik ve antiromatizmal tedavi alan grupların 0. ay ve 3. aylar arasındaki;3. ay ve 6 aylar arasındaki; 0. ay ve 6. aylar arasındaki SAA azalmaları istatistiksel olarak anlamlıydı (p<0,05). SAA düzeyinin 0., 3. ve 6 ay düzeylerinin ESR ve CRP arasında pozitif yönlü korelasyon saptandı (p<0,05). RA şiddet yüksek olan hastaların, RA şiddeti düşük olanlara kıyasla yapılan ROC eğrisinde ESR'nin eğri altında kalan alanının daha büyük olduğu CRP ve SAA'dan üstün olduğu saptandı.RA şiddetine etki eden faktörler incelendiğinde ESR'nin tek başına etkili, iken CRP ve SAA0'dan daha üstün olduğu saptandı. AS şiddet yüksek olan hastaların, AS şiddeti düşük olanlara kıyasla yapılan ROC eğrisinde CRP'nin eğri altında kalan alanının daha büyük olduğu; SAA0 ve ESR'yi takip ettiği saptandı. ESR, CRP ve SAA parametrenin AS şiddeti üzerinde tek başına etkili olmadığı, en güçlü faktörün CRP, takiben SAA olduğu saptandı. Sonuç olarak ESR, CRP ve SAA romatolojik hastalık tanı ve takibinde kullanılabilecek parametrelerdir. Ayrıca hastalık şiddetini göstermede RA'lı olgularda ESR daha üstün iken, AS'deSAA'nın üstün olduğu saptandı. Anahtar Kelimeler: Romatoid artrit, Ankilozan spondilit, psöriatik artritte, Serum amiloid A, eritrosit sedimentasyon hızı, C-reaktif protein