Ruhsal hastalığı olan bireylerde içselleştirilmiş damgalanmanın benlik saygısı ve stresle baş etme tarzlarına etkisi

Amaç: Bu araştırma, ruhsal hastalığı olan bireylerde içselleştirilmiş damgalanmanın benlik saygısı ve stresle baş etme tarzlarına etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Çalışma 15/12/2022 ile 15/06/2023 tarihleri arasında Tokat Dr. Cevdet Aykan Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi, Tokat Toplum Ruh Sağlığı Merkezi ve Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastenesi Psikiytari klinik ve polikliniklerinden takip edilen bireylerde tanımlayıcı, kesitsel ve ilişki arayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini dahil edilme kriterlerine uyan 352 birey oluşturmuştur. Verilerin elde edilmesi, araştırmacının konu ile ilgili kaynakları inceleyerek hazırladığı Kişisel Bilgi Formu, Ruhsal Hastalığın İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği (RHİDÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ) kullanılarak sağlanmıştır. Verilerin toplanması, araştırmaya gönüllü olarak katılmayı onaylayan bireylerle yapılan birebir görüşmelerle gerçekleştirilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS Statistics 25.0 yazılımı tercih edilmiştir. İstatistiksel analizde rakam, oran, minimum, maksimum, medyan, aritmetik ortalama, standart sapma, t testi, One-Way ANOVA, Post-Hoc testleri ve Tamhane's, Pearson Korelasyon analizinden yararlanılmıştır. İstatistikî anlam seviyesi için p<0,05 kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin %72,7'si erkek, %40,1'i 40 yaş ve üzeri, %52,4'ü bekar, %32,1'i lise mezunu, %42'sinin çocuk sahibi olduğu, %42'sinin gelirinin giderinden az olduğu, %63,1'inin şehir merkezinde yaşadığı ve %82,7'sinin ailesiyle yaşadığı belirlenmiştir. RHİDÖ toplam puan ortalaması 67,22±15,00 ve alt boyutlarının puanları; Yabancılaşma Alt Boyut değer ortalaması 13,89±4,53, Kalıp Yargıların Onaylanması Alt Boyut değer ortalaması 15,20±4,13, Algılanan Ayrımcılık Alt Boyut değer ortalaması 11,65±3,61, Sosyal Geri Çekilme Alt Boyut ortalama değeri 13,77±4,54, Damgalanmaya Karşı Direnç Alt Boyut ortalama değeri 12,69±3,24 olarak saptanmıştır. RBSÖ toplam puan ortalaması 2,26±0,57 olarak belirlenmiştir. Katılımcıların SBTÖ Kendine Güvenli Yaklaşım Alt Boyut ortalama değerinin 2,83±0,80, İyimser Yaklaşım Alt Boyut ortalama değerinin 2,78±0,73, Çaresiz Yaklaşım Alt Boyut ortalama değerinin 2,52±0,66, Boyun Eğici Yaklaşım Alt Boyut ortalama değerinin 2,27±0,60, Sosyal Destek Arama Yaklaşımı Alt Boyut ortalama değerinin 2,25±0,87 ve toplam puan ortalamasının 12,66±2,44 olduğu belirlenmiştir. Buna göre, RHİDÖ ve tüm boyutlarının aldıkları ortalama değerler ile RBSÖ ortalama değeri arasında istatistikî açıdan anlamlılık taşıyan, pozitif yönde bir ilişki tespit edilmiştir (p<0,05). RHİDÖ ve alt boyutlarının değerlerinin ortalamasının artmasıyla RBSÖ değerinin ortalamasının da arttığı görülmüştür. RHİDÖ ve SBTÖ puan ortalamaları arasında da istatistikî açıdan anlam taşıyan bir bağlantı bulunmuştur (p<0,05). RHİDÖ ve alt boyutlarının ortalama değerleri ile SBTÖ'nün alt boyutlarından Kendine Güvenli Yaklaşım, İyimser Yaklaşım ve Sosyal Destek Arama Yaklaşımı boyutlarının ortalama değerleri arasındaki ilişki, istatistikî açıdan anlam taşıyan, zıt yönlü bir ilişkidir. RHİDÖ ve alt boyutlarının değerlerinin ortalamaları arttıkça, SBTÖ'nün Kendine Güvenli Yaklaşım, İyimser Yaklaşım ve Sosyal Destek Arayan Yaklaşım alt boyutlarının ortalama değerleri düşmektedir. RHİDÖ ve alt boyutlarının ortalama puanları ile SBTÖ'nün Çaresiz Yaklaşım alt boyutunun ortalama puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki vardır. RHİDÖ ve alt boyutlarının değerlerinin ortalamaları arttıkça, SBTÖ'nün Çaresiz Yaklaşım alt boyutunun ortalama değeri de artmaktadır. Sonuç: Bu çalışmada ruhsal hastalığı olan bireylerin orta düzeyde içselleştirilmiş damgalanma yaşadığı ve bu durumun katılımcıların benlik saygısına ve stresle baş etme tarzlarına etkisinin olduğu belirlenmiştir. İçselleştirilmiş damgalama davranışı ve etkilediği benlik saygısı ile stres ilişkisinin nedensellik yönünden daha fazla ele alınmasına ve çözüm bulmaya yönelik yapılan yeni araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ruhsal Hastalık, Damgalanma, İçselleştirilmiş Damgalanma, Benlik Saygısı, Stres, Stresle Baş Etme