Ruminatif düşünce biçimi ve düşünce eylem kaynaşmasının yaşantısal kaçınmayla ilişkisi

Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinde yaşantısal kaçınma ile ruminasyon ve düşünce eylem kaynaşması değişkenleri arasındaki ilişkileri incelemek ve ilgili değişkenlerin yaşantısal kaçınmanın yordanmasındaki katkılarını ortaya çıkarmaktır. Araştırmanın örneklemini 2019 – 2020 eğitim-öğretim yılında Çukurova Üniversitesi Balcalı Kampüsü'nde yer alan 12 fakültenin farklı program ve sınıf düzeylerinde öğrenim gören 806 lisans düzeyindeki öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin 525'i (%65,1) kadın ve 281'i (34,9) erkektir. Sınıf düzeylerine göre ise; 1. sınıfa devam eden 283 (%35,1), 2. sınıfa devam eden 155 (%19,2), 3. sınıfa devam eden 229 (% 28,4) ve 4. sınıfa devam eden 139 (%17,2) öğrenci bulunmaktadır. Araştırmada yaşantısal kaçınma değişkenine ilişkin veriler Yavuz, Iskin, Ulusoy, Esen ve Burhan (2016) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Kabul ve Eylem Formu-II (KEF-II) kullanılarak elde edilmiştir. Ruminasyon değişkeni Erdur-Baker ve Bugay (2012) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Kısa Form Ruminasyon Ölçeği (KF-RÖ) ile ölçülmüştür. Düşünce eylem kaynaşmasına ilişkin veriler ise Yorulmaz, Yılmaz ve Gençöz (2004) tarafından Türkçe'ye uyarlanan Düşünce Eylem Kaynaşması Ölçeği (DEKÖ) kullanılarak elde edilmiştir. Veriler SPSS 21.0 istatistik paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizine başlanmadan önce normallik ve doğrusallık sayıltısını bozacak aykırı değerler Mahalanobis uzaklık değerlerine bakılarak belirlenmiş ve uç değerler veri setinden çıkarılmıştır. Veriler; Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı, Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi ve Adımsal Seçim Metodu (Stepwise) teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre ruminasyona ait saplantılı düşünme ve derin düşünme alt boyutları ile yaşantısal kaçınma arasında orta düzeyde pozitif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Düşünce eylem kaynaşmasına ait DEK-Olasılık ve DEK-Ahlak alt boyutları ile yaşantısal kaçınma arasında düşük düzeyde pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. Üniversite öğrencilerinde yaşantısal kaçınmanın anlamlı yordayıcılarının saplantılı düşünme (%35), derin düşünme (% 3) ve DEK-Olasılık (%1) olduğu bulunmuştur. Bu üç değişken birlikte yaşantısal kaçınmanın % 39'unu açıklamaktadır. Düşünce eylem kaynaşmasına ait DEK-Ahlak alt boyutunun ise üniversite öğrencilerinde yaşantısal kaçınmayı anlamlı düzeyde yordamadığı görülmüştür. Araştırma sonuçları literatürde yer alan araştırmalar ışığında yorumlanmış ve tartışılmış; araştırma bulgularına dayalı olarak uygulamalara ve ileride yapılacak araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Yaşantısal kaçınma, ruminasyon, düşünce eylem kaynaşması.