Rusça gazetelerde Kafkas Cephesi (1914-1917)

Kafkasya Çarlık Rusya yayılmacılığında önemli bir bölge olmuştur. 18. yüzyılın sonlarında Kuzey Kafkasya'da hakimiyet sağlayan Çarlık Rusya, Tiflis'in ilhak edilmesinden sonra Osmanlı Devleti ve İran ile girdiği mücadeleden sonra 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Güney Kafkasya'yı topraklarına katmıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Kars, Ardahan ve Batum'u ele geçiren Çarlık Rusya, Osmanlı Devleti ile yeniden karşı karşıya geleceği Birinci Dünya Savaşı'nda Anadolu'nun içlerine yapacağı operasyonlar için fırsat elde etmiştir. Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'na dahil olması ile Rus Kafkas Ordusu Doğu Anadolu'da bulunan Türk-Rus sınırını geçmiştir. Yapılan Köprüköy ve Azap Muharebelerinde 3. Ordu birlikleri başarılı olmuştur. Fakat 22 Aralık 1914 tarihinde 3. Ordu tarafından başlatılan Sarıkamış Harekâtı'nın başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Rus Kafkas Ordusu Kafkas Cephesi'nde ilerleme imkânı elde etmiştir. 17 Nisan 1915'te Van'ı işgal eden Rus Kafkas Ordusu Doğu Karadeniz kıyı şeridinde Türk kuvvetleri karşısında üstünlük sağlamıştır. 1916 yılına gelindiğinde 3. Ordu birliklerinin sebatlı bir savunma yapmasına rağmen 16 Şubat 1916 tarihinde Erzurum işgal edilmiştir. Rus Kafkas Ordusu daha sonra sol kanadında 18 Şubat 1916'da Muş'u, 3 Mart 1916'da Bitlis'i, sağ kanadında ise 7 Mart 1916'da Rize'yi, 17 Mart 1916'da Trabzon'u, 16 Temmuz 1916'da Bayburt'u, 22 Temmuz 1916'da Gümüşhane'yi, 25 Temmuz 1916'da Erzincan'ı işgal etmiştir. Bu süreçte 3. Ordu bir taraftan da iaşe sıkıntıları ve salgın hastalıklar ile mücadele etmek zorunda kalmıştır. Rus işgali ile bölgede yaşayan Müslüman ahali evlerini terk etmiştir. 18 Aralık 1917 tarihinde imzalanan Erzincan Mütarekesi şartları gereği Rus Kafkas Ordusu Anadolu topraklarından çekilmiştir. Köklü bir geleneğe sahip olan Rusça gazeteler ise Birinci Dünya Savaşı yıllarında kendilerine uygulanan askerî sansür programına rağmen önemli bir görev üstlenmişlerdir. Yeni ekler, başlıklar ve konularla savaş ile ilgili haber içeriklerini zenginleştirmişlerdir. Rusça gazeteler Rus Kafkas Ordusu Karargâh Merkezi'nin günlük resmî duyurularının yanı sıra cephedeki birçok kaynak aracılığı ile askerî hareketliliği günü güne sayfalarına taşımıştır. Rusça gazeteler ayrıca Kafkas Cephesi ve işgale uğrayan Anadolu şehirleri ilgili siyasî, sosyal, dini, ekonomik, etnografik, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri gibi birçok konuyu Rus kamuoyu ile paylaşmıştır. Yaptıkları propaganda nitelikli içerikler ile haber ve yazılara yer veren Rusça gazeteler Çarlık Rusya devletinin kolonileştirme faaliyetlerine hizmet etmişlerdir. Bu çalışmada Birinci Dünya Savaşı yılları ve Kafkas Cephesi'ne tanıklık eden ve önemli birer belge niteliğindeki Rusça gazeteler temel kaynak olarak kullanılmıştır. Çalışmada ayrıca daha geniş bir bakış açısı oluşturmak amacı ile Çarlık Rusya askeri arşiv belgeleri, Türkçe ve Rusça araştırma eserleri, makale ve hatıratlardan faydalanılmıştır.