Sabir Parsa divanı tahlili

Eski Türk edebiyatı çalışmalarında divan şiiri tahlili önemli bir yer tutmaktadır. Ali Nihat Tarlan'ın "Şeyhi Divanı'nı Tetkik" adlı çalışmasıyla başlattığı, Mehmet Çavuşoğlu, Harun Tolasa, Cemal Kurnaz ve M. Nejat Sefercioğlu gibi araştırmacıların geliştirip devam ettirdiği tahlil çalışmaları, divan şairlerinin eserleri esas alınarak, şairin hayal dünyası ve düşünce yapısının incelenip sentezlenmesi, divan şiirinin ve şairin dünyasını anlamamızda önemli bir yöntemdir. Bu doğrultuda çalışmamızda 17. yüzyıl Mevlevi şairlerinden biri olan Sabir Parsa'nın Divanı'nın tahlil edilmesi amaçlanmış ve bunun için Kazım Yoldaş'ın 2005 yılında yayımladığı "Sabir Parsa Divanı" adlı çalışmada ortaya konulan karşılaştırmalı metin esas alınmıştır. Çalışma şairin hayatı, edebi kişiliği ve eserlerinin anlatıldığı giriş bölümünden sonra gelen "Din ve Tasavvuf, Cemiyet, İnsan, Tabiat" başlıklı dört bölüm, sonuç, indeks ve bibliyografyadan oluşmaktadır. "Din ve Tasavvuf" adının verildiği birinci bölümde peygamberlere, mutasavvıflara ve diğer dini tasavvufi unsurlara Divan'daki orijinal haliyle yer verilmiştir. Çalışmanın en hacimli kısmını bu bölüm oluşturmaktadır. Mevlevi tarikatına bağlı, uzun yıllar Mevlevi şeyhliği yaptığını bildiğimiz şairin bu konudaki yönelimi kaçınılmazdır. "Cemiyet" başlığı altındaki ikinci bölümde devlet adamları, efsanevi-mitolojik şahıslar, halk hikâyesi kahramanları, şairler, günlük hayatta kullanılan araç gereçler, oyunlar, çeşitli meslekler, değerli taşlar vb. birçok alt başlık halinde incelenmiştir. "İnsan" başlıklı üçüncü bölümde, Divan şiirinin âşık- maşuk-rakip üçlüsüne dair unsurlara ve maddi manevi hallere yer verilmiştir. "Tabiat" isimli dördüncü bölüm ise kozmik âlem, zaman ve zaman ile ilgili unsurlar, burçlar, dört unsur, hayvanlar ve bitkiler gibi unsurlardan oluşan bölümdür. Divan'da tespit edilen unsurların yer aldığı alfabetik bir indeks ve çalışmada faydalanılan eserlerin künyelerinin yer aldığı kaynaklar ile çalışma sona ermektedir.