Sağlık Bakanlığı döner sermaye işletmelerinde muhasebe uygulamalarının Sayıştay denetim bulguları üzerine bir araştırma

Bütün sektörlerde olduğu gibi sağlık hizmetlerinin sunumunda da kaynakların etkin ve verimli kullanılması önemlidir. Bu durumun kontrolü ise denetimlerle sağlanabilir. Sağlık Bakanlığı (SB) döner sermaye işletmelerinde (DSİ) mali denetim Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılmaktadır. Çalışmanın amacı SB DSİ'ye ait Sayıştay denetim raporlarında yer alan muhasebe kayıtlarındaki hataları sistematik bir şekilde analiz etmek, hataların hangi nedenlerden kaynaklandığını tespit etmek, bu hataların olası nedenlerinden yola çıkarak mali yöneticilerin görüşlerini tespit etmek ve ilgili taraflara faydalı bilgiler sunmaktır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi, sistematik analiz, yarı yapılandırılmış mülakat ve gömülü teori yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada 2018-2023 yılları arasındaki Sayıştay denetim raporları incelenerek muhasebeyle ilgili bulgular ve hatalar bilançoya, gelir ve gider hesaplarına ve nazım hesaplara göre sınıflandırılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bilgiler doğrultusunda yarı yapılandırılmış mülakat anketi düzenlenmiştir. Mülakat anketi MAXQDA 24 programı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın evreni SB'ye bağlı DSİ'lerdeki mali hizmetlerden sorumlu yöneticiler olarak belirlenmiştir. Araştırma izni için illerdeki kurumlara başvuru yapılmış ve izin alınabilen Bartın, Bitlis ve Düzce illeri çalışma kapsamına alınmıştır. Örneklem olarak araştırma izni alınabilen illerde görevli mali hizmetlerden sorumlu yöneticiler belirlenmiştir. Sayıştay denetim raporlarında en fazla hata 46 adet ile kısa vadeli yabancı kaynaklar hesap gurubunda ve 42 adet ile dönen varlıklar hesap gruplarındadır. Muhasebe kayıtlarında en fazla hata 2018 yılında, en az hata ise 2023 yılında gerçekleşmiştir. Bazı hatalar bir kez meydana gelirken bazı hatalar tüm çalışma yıllarında yer almaktadır. Katılımcılarla yapılan mülakatlarda ise hataların en fazla kullanıcı hatalarından kaynaklandığı ifade edilmiştir. Kullanıcı hatalarını azaltmak için mali mevzuat ve muhasebe eğitimleri düzenli aralıklarla tekrar edilmelidir. Ayrıca katılımcılar nitelikli personel temininde sorun yaşadıklarını ifade etmiştir. Bu nedenle muhasebe işlemi yapan birimleri teşvik edici düzenlemelerin yapılması ve personelin zorunlu haller dışında yerinin değiştirilmemesi gerekmektedir. Katılımcılar Tek Düzen Muhasebe Sistemi programının ihtiyaçlarını karşıladığını, raporlama ve modüllerin yeterli olduğunu ifade etmişlerdir. SB tarafından kullanılan farklı yazılımların birbirleriyle tam entegre edilmesinin hataları azaltılacağı düşünülmektedir. Verilerin tek noktadan girilerek diğer sistemlere aktarılması ile kullanıcı hataları minimize edilebilir.