Sağlık harcamaları ile çeşitli sağlık indikatörleri arasındaki ilişki; karşılaştırmalı ülke analizi

Bu çalışmamızda belirli sağlık harcamalarının çeşitli sağlık indikatörleri arasındaki nedensellik ilişkisi zaman serisi analizleri yardımıyla ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma verileri Almanya ve Fransa'nın sağlık indikatörleri için OECD ve Dünya Bankası gibi resmi kaynaklardan 2000-2020 yılları arasını kapsayacak şekilde hazırlanmıştır. Bağımlı değişken olarak; kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla, hastane yatak sayısı (bin kişi başına düşen), bebek ölüm oranı (bin canlı doğumda), doğumda beklenen yaşam oranı (bin kişi başına düşen), hekim sayısı (kişi başına düşen), Ar-Ge harcamaları ve hastanede kalış süresi olarak seçilmiştir. Bağımsız değişken olarak tüm analizlerde sabit olacak şekilde; kişi başına düşen mevcut sağlık harcaması, yurtiçi genel hükümet sağlık harcamaları ve cepten ödeme (kişi başına düşen sağlık harcamasına oranı) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki bağlantılar belirlenmeden önce toplanan tüm veriler durağanlık testinden geçmiştir. Her bir değişken için ADF (Augmented Dickey-Fuller) testi uygulanarak serilerin durağanlık seviyeleri (I(0), I(1)) belirlenmiştir. Analiz sonucunda seriler durağan çıkmamıştır. Değişkenler durağan olmasa bile uygulanabilen bir nedensellik testi olan Toda-Yamamoto Nedensellik testi, serilerin düzey değerlerinde ilişkileri incelemek için kullanılmıştır. Toda-Yamamoto Nedensellik testi sonucuna göre Almanya'da kişi başına düşen mevcut sağlık harcaması ile hekim sayısı ve Ar-Ge harcamaları arasında nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Yurtiçi genel hükümet sağlık harcamaları ile hekim sayısı ve Ar-Ge harcamaları arasında nedensellik ilişkisi bulunurken diğer sağlık indikatörleri arasında nedensellik bulunamamıştır. Cepten yapılan sağlık harcamaları ile diğer tüm indikatörler ile anlamlı istatistiksel ilişki bulunamamıştır. Fransa'da kişi başına düşen mevcut sağlık harcamaları ile bebek ölüm oranı arasında nedensellik ilişkisi kurulabilirken diğer değişkenler arasında nedensellik bulunamamıştır. Yurtiçi genel hükümet sağlık harcamaları ile hastane yatak sayısı, hekim sayısı, Ar-Ge harcamaları ve hastane kalış süresi arasında nedensellik ilişkisi kurulmuştur. Ayrıca cepten yapılan sağlık harcamaları ile doğumda beklenen yaşam oranı, Ar-Ge harcamaları ve hastane kalış süresi arasında nedensellik ilişkisi bulunmuştur.