Sağlık kurumlarındaki işgören davranışlarının meslek etiği açısından incelenmesi: Diyarbakır ili merkez kamu hastaneleri örneği

Özellikle son yüzyıl içerisinde ekonomik, bilimsel, sosyal, teknolojik vb. alanda yaşanan gelişmeler etik alanında çok sayıda sorunu beraberinde getirmiştir. Etik değerlere sahip olmak "en ucuz risk yönetim stratejisi" olarak görüldüğü için etik kavramına atfedilen önem de eskiye nazaran daha fazla artmıştır. Bu sebeplerden son yıllarda yazında etik konusunda çok sayıda çalışma üretilmiş, mevzuat düzenlemelerinde hızlı ve kapsamlı iyileştirmeler ve güncellemeler yapılmış ve etik kurulların oluşturulmasına daha fazla önem verilmiştir. Etik kavramının önemi hiçbir sektör için yadsınmamakla birlikte sağlık sektörünün en önemli unsurlarından birisi olan hastaneler için daha özgün bir değer taşımaktadır. Sağlık sektörünün en önemli unsurlarından birisi olan ve çalışmanın da alanını oluşturan hastaneler Dünya Sağlık Örgütünce, "müşahede, teşhis, tedavi ve iyileştirme olmak üzere gruplandırabilecek sağlık hizmetleri veren, hastaların uzun veya kısa süreli tedavi gördükleri yataklı kuruluşlar" olarak tanımlamaktadır. Hastaneler diğer işletmeler gibi belli girdileri olan bu girdileri bir süreçten geçirip neticede çıktı ortaya koyan sistemlerdir. Herhangi bir sanayi ya da hizmet kuruluşundaki yanlış kararlar ve uygulamalar en fazla üretim kaybı ya da parasal zarar ile sonuçlanırken; hastane yönetimindeki yanlış kararlar, insan hayatının kalitesinde düşme, toplumun sağlık düzeyinde bozulma ile sonuçlanmaktadır. Diğer sektörlerden farklı olarak hastanelerin kötü yönetimin bedeli insan hayatı ile ödenmektedir. Bu nedenle etik konusunun hastaneler için taşıdığı önem diğer işletmeler ve kurumlar için taşıdığı önemden farklıdır. Kuramsal bilgi stokundaki bu gerçekten hareketle "Diyarbakır İli Merkez Kamu Hastanelerindeki İşgören Davranışlarının Meslek Etiği Açısından İncelenmesi ve İşgörenlerin Demografik Nitelikleri İle Meslek Etiği Algıları Arasında İstatistiksel Açıdan Anlamlı Bir Fark Bulunup-Bulunmadığının" test edilmesi amacıyla bu çalışma hazırlanmıştır. Çalışmanın temel sorunsalı; "Diyarbakır ili merkez kamu hastanelerindeki işgören davranışlarının meslek etiği açısından incelenmesi ve işgörenlerin demografik nitelikleri ile meslek etiği algıları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunup bulunmadığı konusunun farklı açılardan ele alınmasıdır". Çalışmanın temel hipotezi de; "Araştırma kapsamındaki işgörenlerin demografik nitelikleri ile meslek etiği algısı arasında ilişki bulunmaktadır" yargısıdır. Çalışma yedi başlıktan oluşmaktadır. Giriş ile başlayan çalışmada sırasıyla araştırmanın sorunsalı, araştırmanın konusu ile ilgili bilgi durumu, araştırmanın metodolojisi, bulguları ve analizi ile sonuç ve genel değerlendirmeden oluşmaktadır. Araştırmanın konusu ile ilgili bilgi durumunda etik ve ahlak kavramları, etik davranışın toplumsal etmenleri, etik kod, standart, ilke ve kuralların etikle ilişkisi, etik disiplininin tarihsel gelişimi ve felsefi yaklaşımlar, temel etik yaklaşımlar ve etik teoriler, meslek etiği ile sağlık hizmetlerinde meslek etiği kavramı ve etik ilkeler irdelenmiştir. Araştırmada veri toplama amacıyla nicel yaklaşım çerçevesinde anket yöntemi kullanılmıştır. Anket formunun birinci kısmında katılımcıların demografik niteliklerine ilişkin 14 soru yer almaktadır. İkinci kısımda ise 5'li Likert Ölçeği'ne göre hazırlanmış 24 sorudan oluşan meslek etiği ile ilgili ölçek yer almaktadır. Anket, Diyarbakır merkezde bulunan Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Selahattin Eyyubi Devlet Hastanesi, Diyarbakır Çocuk Hastalıkları Hastanesi ile Diyarbakır Kadın Hastalıkları, Doğum ve Çocuk Hastalıkları hastanelerinden toplam 280 sağlık çalışanı tarafından doldurulmuştur. Anket çalışması yöntemiyle toplanan veriler çalışmanın amacına uygun istatistiksel tekniklerle (ANOVA, t-testi) teste tabi tutulmuştur. Hipotez testi sonucunda 22 alt hipotez kabul edilirken, 34 alt hipotez ise reddedilmiştir. Çalışma sonucunda araştırmaya katılan sağlık profesyonellerinin gerek etik ilkelere ilişkin genel ortalama, gerek faktör grupları bazındaki ortalama, gerekse madde başlıkları ile ilgili ortalama açısından ulaşılan bulgular, araştırma alanındaki hastanelerde etik ilkeler açısından çok da olumlu bir sonuç ortaya koyamamaktadır. Buna ilaveten, etik alt yapı unsurları açısından sıkıntılar olduğu, çalışanların sağlık meslek etiği ve ilkeleri hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları ve bu nedenle davranışlarına yansıtamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Etik, Meslek Etiği ve İlkeleri, Tıp Etiği ve İlkeleri