Sağlık okuryazarlığı ve hekim-hasta iletişiminin kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi: Aile sağlığı merkezleri örneği

Doğru bilginin kullanılmasıyla kendi sağlıklarını kontrol etmesinde bireyleri güçlendiren, bireysel ve sosyal faydalar sağlayan, sağlık sonuçlarına önemli etkileri bulunan sağlık okuryazarlığı, sağlığın en güçlü sosyal belirleyicileri arasındadır. Sağlık okuryazarlığı araştırmaları için en uygun alanlardan birisi sağlık iletişimidir. Bu bağlamda, sağlık okuryazarlığı ve hekim-hasta iletişimi birbirlerini etkileyebilmektedir. Bu araştırmanın amacı sağlık okuryazarlığı ile hekim-hasta iletişiminin kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmanın evrenini Ankara ili Çankaya ilçesinde ikamet eden, aynı ilçedeki Aile Sağlığı Merkezlerine başvuran, zihinsel engeli bulunmayan, 18 yaş ve üzerindeki hastalar oluşturmaktadır. Araştırmaya rasgele seçilen 25 Aile Sağlığı Merkezinden 500 hasta katılmıştır. Hastaların sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemek için ''Sağlık Okuryazarlığı Anketi-Avrupa Birliği'' ve hekim-hasta iletişiminin kalitesini belirlemek için ''Bakımla İlgili Kişilerarası Süreçler Anketi'' kullanılmıştır. Hastaların genel sağlık okuryazarlığı indeksi 50 puanlık bir ölçek üzerinden ortalama 30,25±7,28 olarak hesaplanmıştır. Elde edilen puanlar dört kategoride incelendiğinde hastaların %20,9'unun yetersiz, %48,3'ünün sınırlı, %24,9'unun yeterli ve %5,9'unun mükemmel sağlık okuryazarlığına sahip olduğu görülmüştür. Yaş, eğitim durumu, çalışma durumu, aylık gelir durumu, genel sağlık durumu, kronik hastalığa sahip olma durumu, son 12 ayda aile hekimine başvuru sayısı ve aile hekimi tarafından ziyaret edilme durumu açısından hastaların sağlık okuryazarlığının genel düzeyinin veya alt indekslerinin istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gösterdiği bulunmuştur (p<0,05). Hastaların bakımla ilgili kişilerarası süreçlere yönelik algılarının orta düzeye yakın, olumlu olduğu (5'li Likert ölçeğinde genel ortalama 2,80±0,54) belirlenmiştir. Cinsiyet, yaş, eğitim durumu, aylık gelir durumu, genel sağlık durumu, sağlık bilgisine ilk erişim kaynağı, son 12 ayda aile hekimine başvuru sayısı ve aile hekimi tarafından ziyaret edilme durumuna göre bakımla ilgili kişilerarası süreçlerin bazı boyutlarında istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar bulunmuştur (p<0,05). Sağlık okuryazarlığı indeksleri ile bakımla ilgili kişilerarası süreçlerin boyutları arasında genel olarak düşük, pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgulara dayanarak sağlık okuryazarlığına temel eğitim müfredatında, hekim-hasta iletişimine tıp fakültesi müfredatında ağırlık verilmesi, sağlık ve eğitim kurumları başta olmak üzere kurumlararası işbirliği yapılması ve sağlık okuryazarlığına yönelik faaliyetlerin aile hekimliği performans sistemine yansıtılması önerilmektedir. Anahtar Sözcükler Sağlık Okuryazarlığı, Hekim-Hasta İletişimi, Kalite, Aile Sağlığı Merkezi