Saltovo-Mayatsk kültürü

XX. yüzyılın başlarında günümüzde Ukrayna ve Rusya Federasyonu'nun batısındaki Don Nehri ve Seversky Donets havzasında yapılan arkeolojik çalışmalar bu bölgede VIII-X. yüzyıllar arasında yaşamış yüksek ve zengin bir kültürün varlığını gösterdi. İlk bulgular Ukrayna'nın Saltov ve Rusya Federasyonu'nun antik Mayatsk yerleşimlerinde bulundu. Don Nehri'nin aşağı havzasında Rostov Bölgesi Sağ Kıyı ve Sol Kıyı Tsimlyansk (Sarkel) antik yerleşimlerindeki arkeolojik kazıların sonucunda buluntuların aynı kültür dairesine ait olduğu anlaşıldı ve ilk bulgulara ve buluntuların bulunduğu bölgeye ithafen kültüre Saltovo-Mayatsk kültürü ismi verildi. Arkeolojik bulgular üzerindeki kapsamlı incelemeler bu kültürün Hazar Kağanlığı nüfusu tarafından yaratıldığını onayladı. VI. yüzyılın sonunda Göktürk Kağanlığı'nın batı uzantısı olarak Kuzey Kafkasya'da ortaya çıkmış, VII. yüzyıldan itibaren Doğu Avrupa bozkır kuşağını egemenliği altına almış olan Hazarlar VIII. yüzyılda bölgede güçlü bir askeri ve politik hakimiyet kurdular. Saltovo-Mayatsk kültürü bütün Hazar Kağanlığı nüfusunu aynı kültür çemberi altında birleştiren temel özelliklere sahipti. Bu özelliklerden en önemlisi kültür topraklarının her bölgesinde kale duvarlarında, taşlarda, seramiklerde, kemik objelerde ortaya çıkan bazı işaretler, tamgalar, runik yazılar veya harflerdi. Bu runik harflerin, tamga ve işaretlerin analojilerine Sibirya ve Altaylarda Türk boylarına ait abidelerde rastlanıldı. Kültürün diğer önemli özellikleri mezar bulguları ve seramiklerdi. Savaşçı mezarlarında ortaya çıkan silahlar, kemer takımları, at koşum takımları, beraber at gömüleri ve ziyafet yemekleri kültürü tanımlayan özellikler içeriyordu. Saltovo-Mayatsk seramiklerinin ilginç bir şekilde Kağanlık coğrafyası boyunca fiziksel özellikleri aynıydı ve bazısının üzerlerinde belli tamgalar bulundu. Orman-bozkır kuşağı ağırlıklı olarak katakomb mezarlar, dolikosefal gömülerle ve Alan nüfusuyla, güneyde bozkır kuşağı ise basit yuvarlak veya dikdörtgen çukur mezarlar ve ağırlıklı Bulgar nüfusuyla tanımlandı. Özellikle Don ve Donets Nehri vadileri boyunca gelişen Hazar Kağanlığı nüfusunun yarattığı Saltovo-Mayatsk kültürü, yaratıcılığın ve yeteneğin geliştiği bir medeniyet olarak tanımlandı. Ayrıca bu bölgedeki onlarca Hazar kalesi, Orta Çağ'ın başlarında güçlü ve gelişmiş bir devlet sisteminin ve güvenlik ağının varlığını göstermiştir. Bütün bu sistem ve içindeki muhteşem kültür 965 yılında Rus Prensi Svylatoslav ve ordusu tarafından yıkıldı ve yok edildi. Anahtar Kelimeler: Saltovo-Mayatsk Kültürü, Hazar Kağanlığı, Bulgarlar, Alanlar, Hazar Sorunu.