Sater (Satureja hortensis l.) bitkisinin in vitro mikroçoğaltımı ve etken madde varyabilitesi üzerine çalışmalar

Sater otu ülkemizde yaygın bir şekilde üretimi olan ve ihracatı yüksek seviyede bulunan tek yıllık bir kekik türüdür. Bu tez çalışması, Satureja hortensis bitkisinin laboratuar ortamında in vitro mikroçoğaltım yoluyla çok sayıda fide üretmek ve dış ortamda saksı denemesi şeklinde yetiştirilen bitkilerde uçucu yağ bileşenleri kompozisyonunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma 2016 yılında Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü laboratuar ve seralarında yürütülmüştür. Laboratuar ortamında sater bitkisinin tohumları MS besin ortamında çimlendirilerek eksplantlar alınmıştır. Hipokotil ve kotiledon eksplantları BAP ve KİN'in farklı konsantrasyonlarını içeren MS + 0.2 mg/L IBA ortamlarına konulmuştur. Eksplantların tamamında kallus oluşumu gözlenmiştir. En yüksek sürgün oluşumunun kotiledon eksplantından %100 ile 1.5 mg/L KİN ortamında oluştuğu görülmüştür. En yüksek köklendirme oranının kotiledon eksplantından %100 ile 0.75 mg/L KİN ortamında ve hipokotil kısmında ise %100 ile 0.75 mg/L BAP ve 2.25 mg/L BAP'da oluştuğu gözlenmiştir. Satureja hortensis L. bitkisinin sera ortamında tek bitkilerden alınan gözlemlerde; bitki boyunun 31.00-48.00 cm, dal sayısının 7-26 adet, taze herba veriminin 21.12-77.15 g/bitki, kuru herba veriminin 6.85-25.66 g/bitki ve kuru yaprak veriminin 4.17-16.33 g/bitki olduğu gözlenmiştir. Ayrıca çiçeklenme döneminde elde edilen uçucu yağda, 21 bileşen tespit edilmiş ve bunlar içerisinde ana bileşenlerin karvakrol, γ–terpinen, p-simen, Delta-2-carene, Acetylthymol ve Myrcene saptanmıştır.