Sıçanlarda adolesan dönemde öngörülebilir kronik stres ve zengin çevre uygulanmasının spasyal hafıza ve hipokampal asimetri üzerine etkisi

Adolesan dönemde maruz kalınan birçok uyaran öğrenme-hafıza için kritik beyin bölgesi olan hipokampusu yapısal ve fonksiyonel olarak etkilemektedir. Kronik stresin hipokampus üzerine olumsuz etkileri bilinmektedir. Ancak çelişen sonuçlar olmakla birlikte az sayıda araştırmada kısa süreli öngörülebilir stresin hafıza üzerine olumlu etkileri bildirilmiştir. Ayrıca bilişsel yetilerin kazanılmasında zengin çevrenin olumlu etkileri çok sayıda çalışmada gösterilmiştir. Çalışmamızda, adolesan sıçanlara günde 15 dakika 4 hafta süreyle uygulanan kronik immobilizasyon stresinin ve ayrı bir grupta günde 1 saat süreyle 4 hafta boyunca uygulanan zengin çevrenin spasyal hafızaya etkisini araştırdıktan sonra öğrenme-hafıza sürecinin nörobiyolojik temeli LTP'nin oluşumunda kritik medyatörler (BDNF, CREB, NOS), nöronal (NeuN) ve oksidatif stres (MDA, PCO, SOD) markırları sol ve sağ hipokampusta değerlendirildi. Her iki deney grubunda da spasyal hafıza kontrol grubuna göre anlamlı olarak iyileşti. Kontrol grubunda tüm markırlarda sol>sağ asimetrisi saptandı. Deney gruplarında; hipokampal BDNF, grubuna göre farklı asimetri göstererek her iki yarıda anlamlı olarak arttı. Diğer markırlar için sağ>sol asimetrisi saptandı. İlginç olarak sağ hipokampusta MDA'da artış, her iki taraf DG'de NeuN pozitif hücre sayısında azalma saptandı. Ayrıca nNOS hipokampus alt alanlarında farklı asimetri gösterirken, DG'de eNOS, BDNF'ye paralel asimetri gösterdi. Özgün ve ilk olan bulgularımız, spasyal hafıza oluşumunda etkili nörobiyolojik medyatörlerin hipokampusta asimetrik ekspresyonunu ortaya koymuştur ve bu alanda yeni hipotezler geliştirilmesine katkı sağlayacaktır.