Schinus molle L. uçucu yağının fitokimyasal analizi ve antiamnezik etkinliğinin araştırılması

Schinus molle L. (Anacardiaceae) yerel isimleriyle yalancı karabiber, Amerikan biberi, Peru biberi, Brezilya biberi, Kaliforniya biberi veya molle de Peru olarak da bilinen yaprak dökmeyen bir ağaçtır. Ülkemizde daha çok İzmir yöresinde rastlanan bu bitki halk arasında da çeşitli şekillerde kullanıma sahiptir. Bu tez çalışmasında, Schinus molle L. bitkisinin meyvelerinden hidrodistilasyon yolu ile elde edilen uçucu yağın bileşimi GK-AİD ve GK/KS sistemleri ile belirlenmiştir. %4,5 verim ile elde edilen uçucu yağın analizi sonunda ana bileşenlerin α-fellandren (%50,8), β-fellandren (%14,6), limonen (%15,7), β-mirsen (%11), α-pinen (%4,7) ve p-simen (%2,5) olduğu belirlenmiştir. Bu bileşiklerin kantitatif miktar tayinleri de gerçekleştirilmiştir. Aromaterapi uygulamalarının bilişsel süreçleri güçlendirici etkinlik potansiyelinden hareketle; bu tez çalışmasında S. molle uçucu yağının potansiyel anti-amnezik aktivitesi araştırılmıştır. Deneysel amnezi modeli skopolamin kullanılarak oluşturulmuş ve sıçanların öğrenme ve bellek performansları Morris su tankı ve pasif sakınma testleri kullanılarak araştırılmıştır. Yağın sıçanların motor performansları üzerine etkisi aktivitemetre deneyleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular skopolamin uygulamalarının deney hayvanlarının öğrenme ve bellek parametrelerini bozduğunu; 14 gün süre ile uygulanan pirasetam ve uçucu yağ (%1 ve %3'lük) tedavilerinin ise bozulan kognitif performansı iyileştirdiğini ortaya koymuştur. Diğer yandan aktivitemetre testleri sıçanların motor aktivitelerinin değişmediğine, dolayısıyla uçucu yağın anti-amnezik etkisinin spesifik olduğuna işaret etmiştir. Bu tez çalışması ile S. molle uçucu yağının kognitif bozukluğu olan hastlarda aromaterapik kullanım potansiyeline sahip olduğu ilk kez ortaya koyulmuştur.