Okul çağındaki çocukların utanma ve suçluluk duygusu deneyimi ve ifadesi: Yaş, cinsiyet, bağlam, ebeveynlik stilleri ve sosyoekonomik statünün rolü

Bu çalışmanın amacı yaş, cinsiyet, sosyoekonomik statü gibi demografik özelliklerin, duygunun ifade edildiği bağlamın ve annelerin ebeveynlik stillerinin çocukların utanma ve suçluluk duygusu deneyimleme ve ifade etme yoğunluğuna olan etkisini ve onların bu duygularını ifade etme ya da saklama kararlarının altında yatan motivasyonlarını incelemektir. Bu çalışmaya 144 ortaokul öğrencisi ve anneleri dahil edilmiştir. Çalışmamıza katılan çocukların anneleri, ailelerinin demografik özelliklerini belirlemek amacıyla bir demografik bilgi formu ve uyguladıkları ebeveynlik stillerinin belirlenmesi amacıyla EMBU ebeveyn formu doldurmuştur. Çocuklar ise yarı yapılandırılmış mülakata katılmış ve EMBU çocuk formunu doldurmuşlardır. Yapılan analizlere göre, çocukların yaşları arttıkça, utanma duygusu deneyimleme yoğunluklarının ve ailelerine karşı utanma duygusu ifade etme yoğunluklarının azaldığı görülmüştür. Yaş değişimi suçluluk duygusu deneyimleme ve ifade etme yoğunluğunu etkilemezken; artan yaş ile, düşük SES'de suçluluk duygusu ifade etme yoğunluğunda artış gözlenmiştir. Bu bulgulara ek olarak, kız çocuklarında suçluluk duygusu deneyimleme yoğunluğu erkek çocuklara kıyasla daha fazla gözlenmiştir. Düşük SES'deki çocukların yüksek SES'dekilere göre daha fazla utanma duygusu deneyimledikleri gözlemlenmiştir. Düşük SES'deki erkeklerin yüksek SES'dekilere göre daha yoğun utanma ve suçluluk duygusu hissettiği bulunmuştur. Duygunun ifade edildiği bağlamın rolü de incelenmiş ve çocukların, ailelerinin bulunduğu ortamda daha fazla utanma duygusu ifade ettikleri ve aileye yönelik olan senaryolarda daha yoğun suçluluk duygusu deneyimledikleri bulunmuştur. Duygusal sıcaklık alt boyutunun, çocukların utanma duygusu deneyimleme ve ifade etme yoğunluğu ve suçluluk duygusu deneyimleme yoğunluğu üzerinde yordayıcı bir rolünün olduğu bulunmuştur. Bununla beraber, aşırı koruma alt boyutu ise utanma duygusu deneyimleme ve ifade etme yoğunluğu ile olumlu yönde ilişkili bulunmuştur. Tüm bunlara ek olarak, çocukların duygu ifade etme veya gizleme kararlarının altında yatan nedenler de araştırılmıştır. Utançtan kaçınma ve özgüveni koruma en sık ifade edilen utanma duygusu saklama nedeni olurken, azarlanmaktan kaçınmak en sık gösterilen suçluluk duygusu saklama nedeni ve kişilerarası olumlu destek almak ise hem utanma hem de suçluluk duygusu ifadesi için en sık gösterilen neden olmuştur.