Scrophularia fatmae Kandemir & İlhan (Scrophulariaceae)- dağ güzeli ve Scrophularia erzincanica R. R. Mill (Scrophulariaceae)-sürek sıracaotu türlerinde polinatör çeşitliliği, genetik çeşitlilik ve farklı polinasyon uygulamalarının üreme başarısı üzerine etkilerinin incelenmesi

Bu çalışma, Scrophularia erzincanica ve Scrophularia fatmae türlerinin polinatör çeşitliliği, populasyonların genetik çeşitliliği ve farklı polinasyon uygulamalarının üreme başarılarına etkilerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Bu amaca ulaşmak üzere türlerin polinatörleri ve polinatör davranışları, farklı polinasyon uygulamalarının üreme başarıları üzerine etkileri, üreme sistemlerinin analizi ve türlerin populasyonlar arası genetik çeşitliliği incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre; S. erzincanica ve S. fatmae'nin polinasyon açısından hem kendine hemde karşı tozlaşmaya uyumlu olduğu belirlenmiştir. S. fatmae'de fenolojik olayların süresinin S. erzincanica'ya göre daha uzun olduğu bulunmuştur. Bu durumun zorunlu alpinik tür olan S. fatmae'nin alpinik koşullara uyum amacıyla üreme başarısını artırdığı bir strateji olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her iki türde polen canlılık oranı yüksek bulunmuştur. Farklı polinasyon uygulamalarından elde edilen tohumların canlılık oranlarının genel olarak S. erzincanica'da daha yüksek olduğu görülmüştür. S. erzincanica'da Halictus sp., Halictus quadricinctus, Lasioglossum pauxillum etkin polinatörler olarak belirlenmiştir. S. erzincanica'da Polinatör Ziyaret İndeksi (PZİ) dikkate alındığında H. quadricinctus'un genetik çeşitliliğe katkısının en yüksek olduğu sonucuna ulaşılmıştır. S. fatmae'de etkin polinatörün Bombus niveatus olduğu anlaşılmıştır. S. erzincanica'da polinatör büyüklüğünün daha küçük, çiçek ziyaretlerinin daha sık, çiçekte kalma sürelerinin daha uzun ve ziyaret edilen çiçek sayısının daha az olduğu saptanmıştır. S. fatmae'de polinatör ziyareti daha seyrek, çiçekte kalma süresi daha kısa ve ziyaret edilen çiçek sayısının daha fazla olduğu tespit edilmiştir. Rakım ve rakıma bağlı abiotik koşulların yanında türlere ait korolla yöneliminin, staminod pozisyonunun, çiçek mimarisinin ve bitki kokusunun her iki türde polinatör çeşitliliğinde rol oynayan temel karekterler olduğu, polinatörlerin davranışlarının çiçek mimarileriyle ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır. S. erzincanica ve S. fatmae'de populasyonlar arası ve populasyon içi genetik çeşitlilik oranları düşük olmasına karşın S. erzincanica'nın genetik çeşitliliğinin daha yüksek olduğu görülmüştür.