Sigara bırakma polikliniğine başvuran hastalarda sigara bırakma başarısını etkileyen faktörlerin saptanması

Amaç: Sigara kullanımının tüm toplumu ilgilendiren bir halk sağlığı sorunu olması; sigara ile yoğun mücadele edilmesine rağmen halen bırakma oranlarının düşük olması, sigara bırakma polikliniklerine başvuran hastalarda da başarı oranının düşük olması nedeniyle bırakma başarısını etkileyen faktörleri tespit etmek ve tedavi sürecini bu faktörlere göre şekillendirmek, sigara bırakma başarısını arttırmak açısından önemlidir. Bu araştırmanın amacı; Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Polikliniği'ne 2014 - 2017 yılları arasında başvurmuş olan hastaların sigara bırakma başarısını etkileyen faktörleri saptamaktır. Yöntem: Kesitsel analitik çalışma modelinde planlanmış olan bu çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Aile Hekimliği AD Sigara Bırakma Polikliniği'ne Ocak 2014 - Ağustos 2017 tarihleri arasında başvurmuş 630 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik özellikler, sigara öyküsü, kişisel sosyal öykü, geçmiş tıbbi öykü, şimdiki sağlık durumu ve kullandıkları ilaçlar ile ilgili bilgi içeren Sigara Bırakma Polikliniği Veri Formu; nikotin bağımlılık düzeyini saptamak için Fagerstrom Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT); anksiyete ve depresyon düzeyinin belirlenmesi için Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HAD) ve hastaların sigara bırakma durumları, hangi tedavi yöntemini ne kadar süreyle kullandıkları, ilaç tedavisi alan hastalarda yan etki olup olmadığı, sigarayı bıraktıktan sonra kaçak olup olmadığı bilgilerini içeren Hasta İzlem Veri Formu uygulanmıştır. Çalışmanın verileri IBM SPSS (statistical package for social sciences) 22.0 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin istatistiksel değerlendirilmesinde; tanımlayıcı analizler (ortalama, standart sapma ve yüzde), khi kare analizi, student t testi, ANOVA ve lojistik regresyon kullanılmıştır. Bulgular: Sigara bırakma polikliniğimize başvuran 630 hastanın sigara bırakma oranı %24,4 olarak saptandı. Hastaların; yaş (p=0,041), eğitim durumu (p=0,038), sigaraya başlama yaşı (p=0,004), günde içtikleri sigara miktarı (p=0,040), evde kendisinden başka sigara içen birinin bulunması (p=0,000), nikotin bağımlılık düzeyinin yüksek olması (p=0,014), vareniklin kullanımı (p=0,015) ve bupropionun 3 ay üzerinde kullanımı (p=0,000) sigara bırakma başarısı üzerine anlamlı etkiye sahipken; cinsiyet, medeni durum, sigara içme süresi, anksiyete ve depresyonu olma gibi özelliklerinin sigara bırakmalarında anlamlı etkiye neden olmadığı görüldü. Polikliniğimizde farmakoterapi başlanan hastalarda vareniklin kullananlarda sigara bırakma oranı %31,6 (p=0,015), bupropion kullananlarda %25,0, NRT alanlarda ise %25,0 olarak saptandı.Yapılan lojistik regresyon analizinin sonuçlarına göre; sigara bırakma başarısını en çok etkileyen faktör bupropion kullanımının süresi olarak bulunmuştur. Bupropion tedavisini üç aydan uzun süre kullanan kişilerde sigarayı bırakma olasılığı, bir aydan az kullanan kişilere göre 16,3 kat fazladır (p<0,001). Sonuç: Bu araştırmadan elde edilen sonuçlara göre gençlerde, sigaraya erken yaşta başlayanlarda, sosyal çevresinde sigara içen kişiler bulunanlarda, nikotin bağımlılık düzeyi yüksek olanlarda sigarayı bırakmanın daha zor olacağı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu kişiler uygun farmakoterapi ajanıyla, yeterli süre desteklenmeli, aynı zamanda kişinin bırakma başarısını etkileyen faktörlere yönelik hasta ile işbirliği içerisinde farklı stratejiler geliştirilmelidir. Anahtar Kelimeler: Sigara kullanımı, sigara bırakma, sigara bırakma polikliniği, başarı oranları