Sistem dinamikleri yaklaşımı ile tersine lojistik ağ tasarımı: Çimento endüstrisi örneği

Günümüzde tüketicilerin bilinçlenmesi, doğal kaynakların sonsuz olmadığınının farkına varılması, küresel ısınma, iklim değişikliği gibi sebeplerin yanında yasal ve küresel düzenlemeler sebebiyle işletmeler iş yapış biçimlerini gözden geçirmek zorunda kalmışlardır. Bir işletmenin en temel süreçlerinden biri olan tedarik zinciri kavramı geleneksel ileri yönlü olmaktan çıkmış ve tersine lojistik, zincir içinde önemli bir yere sahip olmuştur. Nihai ürünler, ara mamuller, ambalaj malzemeleri veya süreçlerde oluşan atıklar, gerek kendi sektöründe gerek başka sektörlerde birer değer haline gelmektedir. Bu noktadan yola çıkarak tez çalışmasında tersine lojistik ve tersine lojistik ağ tasarımı, tasarımdaki engeller ve itici güçler ile ilgili konular incelenmiştir. Ahşap paletler, birçok endüstride taşıma ve depolama sürecinde ambalaj ve nakil malzemesi olarak yaygın şekilde kullanılmaktadır. Ahşap paletler kullanıldıktan sonra da ciddi bir ekonomik değere sahiptir ve geri kazanım için uygun geridönüş sistemleri ile tersine lojistik ağına girebilmektedir. Tez çalışmasının öncelikli konusu olarak ahşap paletler seçilmiş ve ahşap paletlerin geri kazanımı ele alınmıştır. Ahşap palet kazanımı için tersine lojistik ağı oluşturmada yöntem olarak tersine lojistik ağ tasarımında etkili ve son yıllarda yaygınlaşan bir araç olan sistem dinamikleri yaklaşımı kullanılmıştır. Çalışmada, çimento sektöründe ahşap palet kazanımı için tersine lojistik ağı oluşturmaya yönelik vaka çalışması yapılmış ve Stella programında farklı senaryolar üreterek üç tür geri kazanım yöntemi ile (yeniden kullanım, yeniden imalat ve geri dönüşüm) ahşap paletlerden ekonomik ve çevresel fayda sağlanabileceği gözlenmiştir. Çalışmada sektörel gerçek veriler ve kabuller kullanılmış, kalite oranı, motivasyon gibi etkenlerin yanı sıra zincirdeki tüm elemanlara ait maliyet ve satış fiyatlarındaki değişimlerin sistemi nasıl etkilediği incelenmiştir. Tersine lojistik ağ tasarımında sistem dinamikleri yöntemi kullanan çalışmaların literatürde az sayıda olması sebebiyle bu çalışmanın teorik katkısı önem arz etmektedir. Buna ek olarak modelin gerçek bir uygulama şeklinde denenmesi konusunda işletmeden olumlu bir geri dönüş sağlanması, sektör ve uygulama hakkında yapılan yönetimsel çıkarımlar sabebiyle, uygulama açısından da çalışmanın katkı sağladığı düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: Sürdürülebilir tedarik zinciri, tersine lojistik, tersine lojistik ağ tasarımı, sistem dinamikleri, ahşap palet, çimento endüstrisi.