Sivil asker ilikilerini açıklayan teoriler ve 12 Eylül 1980 askeri darbesi

Sivil ve asker arasındaki ilişki tarihsel olarak 19. Yüzyıldan itibaren siyaset bilimi literatüründe tartışılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda askerin sağlamış olduğu güvenlik olgusu gerek bireylerin gerekse devletlerin kendini savunmaları noktasında önem arz etmektedir. Devlet mekanizması içerisinde yer alan vatandaşlar güvenliklerinin sağlanması adına silah kullanma tekelini ordu kurumuna vermişlerdir. Türkiye gibi demokrasi yolculuğunda olan ülkelerde ordu asli kurucu unsur statüsünde kendini konumlandırmaktadır. Bu nedenle siyasi iradenin görev alanında da söz hakkı olduğu vurgusunu yapmış olduğu müdahaleler neticesinde göstermektedir. Klasik sivil-asker ilişki teorisyenleri Samuel Huntington, Morris Janowitz ve Wright Mills Türkiye literatüründe sivil-asker ilişkilerinin analiz edilmesinde önemli başvuru kaynakları olmuşlardır. Peter Feaver ve Rebecca Schiff ise sayılan sivil-asker ilişkisi hususunda klasik kabul edilen yaklaşımların aksine vatandaşın da sistemin içerisine dâhil edilmesi gerekliliği noktasında görüş beyan etmiş ve çalışmalar yapmışlardır. Bu anlamda da her iki teorisyende modern sivil-asker ilişkileri literatürüne katkı sağlamaktadırlar. Bu durumdan yola çıkarak çalışmanın ana amacını Türkiye'de meydana gelmiş ve toplumun her alanında derin izler bırakmış olan 12 Eylül 1980 askeri darbesinin bu beş farklı teorisyenin sivil-asker ilişkileri kuramları üzerinden analiz etmek oluşturmaktadır. Tez çalışmasında tarihsel analiz yöntemi ve vaka analizi kullanılmıştır. Tezin sınırlılıkları içerisinde yer alan sivil-asker ilişki literatürüne bakıldığında, araştırma bulguları göstermektedir ki, 12 Eylül 1980 askeri darbesi birçok teori ile açıklanmış ve farklı teoriler ile de tekil olarak incelenmiştir. Her ne kadar 12 Eylül 1980 askeri darbesi tarihi bir vaka olsa da yeni yaklaşımlar ile tekrar ele alınması mümkündür.