Why do political parties split? Understanding party splits and formation of splinter parties in Turkey

Parti bölünmeleri ve bölünerek oluşan partiler üzerine fazla çalışma bulunmamaktadır. Bu durum parti içi dinamikleri çalışmanın zorluğundan ve bölünerek oluşan partilerin çoğunlukla tercih edilir partilere dönüşmemiş olmasından kaynaklanmaktadır. Bu çalışma aktör odaklı bir yaklaşım izleyerek ana partilerde bölünmelerin ve bölünerek parti oluşumlarının altında yatan sebeplere değinmektedir. Diğer bir deyişle Türkiye'de yaşanmış parti bölünmelerini açıklamaya yönelik teorik bir model ortaya koymaktadır. Çalışmada temel olarak parti bölünmesinin lideri destekleyen hizip ile muhalif hizip arasındaki çatışmada izlenebilecek yollardan birisi olduğu ortaya koyulmaktadır. Bu yolun tercih edilmesi üç aşamalı bir süreç sonunda gerçekleşmektedir: rahatsızlık, parti içi çatışma ve ayrılık. Muhalif hizip ve parti lideri tarafından tercih edilen stratejiler parti içi ve parti dışı faktörler tarafından belirlenmektedir. Parti içi faktörler anlaşmazlığın niteliği, çatışan hiziplerin partinin değişik katmanlarındaki gücü ve lider otonomisinden oluşmakta iken parti dışı faktörler ise yeni parti kurma maliyeti ve yeni partiye olan ihtiyaç algısından oluşmaktadır. Yazar tarafından sunulan model 1946'da demokrasiye geçişten bu yana yaşanmış beş örnek olay üzerinde karşılaştırılmalı olarak uygulanmıştır. Çalışma kapsamında incelenen partiler Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi, Adalet Partisi, Doğru Yol Partisi ve Demokratik Sol Partiden oluşmaktadır. Parti dışı faktörlerin zaman içinde değişmiş olmasından kaynaklı olarak incelenen zaman dilimi üç parçaya bölünmüştür. Bahsi geçen parti bölünmelerinin incelenmesi sonucunda parti içi faktörlerin parti dışı faktörlere kıyasla parti bölünmelerinde daha belirleyici olduğu bulunmuştur. Ayrıca muhalif hizbe mensup üyelerin parti içinde rahatsızlıklarını dile getirme imkânı olmadığı durumlarda partiden direk ayrılmayı tercih ettikleri gözlemlenmiştir.