Şizofreni hastalarına uygulanan ve hasta yakınlarının gözlemlerinin de değerlendirildiği yapısal düşünce bozukluğu ölçeğinin Türkçe güvenilirlik ve geçerlilik çalışması

Amaç: Yapısal düşünce bozukluğu uzun zamandır araştırmacıların dikkatini çekmektedir. Bunun temel nedenleri düşünce bozukluklarının psikiyatrik hastalıkların temel belirtilerinden biri olarak kabul görmesi, bu belirtileri direkt etkilemesi ve hastalığın gidişatı üzerinde önemli etkisinin olmasıdır. Çalışmadaki gayemiz 2008 yılında Alvaro Barrera tarafından oluşturulan Formal Thought Disorder Scale-Self/Other (FTDS-S/O)-Yapısal Düşünce Bozukluğu Ölçeği-Hasta/Hasta Yakını (YDBÖ-H/HY) ölçeklerinin şizofreni hastalarına uygulanarak Türkçe güvenilirlik ve geçerlilik uygulamasının hayata geçirilmesidir. Yöntem: Araştırmamız DSM-V kriterlerine göre şizofreni tanısını karşılayan 80 hasta, hasta yakını olan 37 kişi ve 40 sağlıklı kontrol katılımcısı içermektedir. Tüm katılımcılara Olgu Rapor Formu verilmiştir. Hasta grubuna YDBÖ-H, SAPS (Pozitif Semptomları Değerlendirme Ölçeği) ve SANS (Negatif Semptomları Değerlendirme Ölçeği) testleri uygulanmıştır. Hasta yakınlarına da özbildirim temelli YDBÖ-HY uygulanmıştır. Güvenilirlik için iç tutarlılık, sınıf içi tutarlılık, test-yeniden test değerlendirilmiş olup, madde-toplam madde korelasyonu incelenmiştir. Geçerlilik analizinde benzer ölçek geçerliliği için SAPS ölçeği ve alt ölçeği olan pozitif yapısal düşünce bozukluğu maddeleri ile SANS ölçeği ve alt ölçeği olan aloji toplam puanları değerlendirilmiştir. Ayrıca ölçeklerde faktör analizi yapılmıştır. Ölçeğin ayırt ediciliğinin değerlendirilmesi için 40 sağlıklı gönüllü alınmıştır. Tüm verilerin istatistiksel analizinde anlamlılık düzeyi p<0.05'tir. Bulgular: Güvenilirlik çalışmasında YDBÖ-H'nin Cronbach alfa değeri 0.939 olarak ölçülmüştür. YDBÖ-H'nin sınıf içi korelasyon katsayısı 0.975 olarak tespit edilmiştir. Test-yeniden test analizinde YDBÖ-H'nin korelasyon katsayısı 0.965 olarak ölçülmüştür. Madde-toplam puan korelasyonunda YDB Ölçeğinin maddeler arası korelasyonu 0.266 ile 0.757 arası değişmekteydi. Faktör analizinde ölçeğin iki faktörlü yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Alt faktörler negatif yapısal düşünce bozukluğu ve pozitif yapısal düşünce bozukluğudur. YDBÖ-H formunda faktör 1 toplam varyansın %30.0'unu, faktör 2 ise %18.0'ini açıklamaktadır. Benzer ölçek geçerliliği analizinde ölçeğimizle beraber alt ölçeklerimizin (Negatif YDB ve Pozitif YDB); SAPS formunun alt ölçeği olan pozitif yapısal düşünce bozukluğu maddeleri (SAPS-Pozitif YDB) ve SANS formunun alt ölçeği olan aloji maddeleri (SANS-Aloji) ile olan korelasyonları incelenmiştir. YDBÖ-H'nin SAPS-Pozitif YDB alt ölçeği ile olan korelasyon katsayısı 0.609, SANS-Aloji alt ölçeği ile olan korelasyon katsayısı 0.548 olarak ölçülmüştür. YDBÖ-H'nin Negatif YDB Alt Ölçeği ile SANS-Aloji alt ölçeği arasındaki korelasyon katsayısı 0.523, Pozitif YDB Alt Ölçeği ile SAPS-Pozitif YDB alt ölçeği ile korelasyon katsayısı ise 0.525 olarak ölçülmüştür. Ayırt edici geçerlilik analizinde YDBÖ-H, Negatif YDB Alt Ölçeği ve Pozitif YDB Alt Ölçeği ortalamaları hasta ve sağlıklı grupta karşılaştırılmış olup tüm değerlerin hasta grupta istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek olduğu görülmüştür (p<0.001). ROC analizinde eğri altında kalan alan toplam ölçek puanının 0.890'ıdır.Toplam ölçek puanı için kesim değeri ise ≥16 olarak saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmayla dilimize kazandırdığımız, Barrera A.'nın geliştirmiş olduğu 'Şizofreni Hastalarında Yapısal Düşünce Bozukluğu Ölçeği-Hasta/Hasta Yakını; Barrera Formal Thought Disorder-Self/Other' ölçeklerinin güvenilirlik ve geçerlilik düzeylerinin oldukça yüksek olduğu gösterilmiştir.