Şizofreni, şizoaffektif bozukluk ve bipolar bozukluk hastalarında üstbilişsel inanışlar ve süreçler

Üstbilişsel inanışlar ve süreçler transdiyagnostik nitelikte olup farklı tanı gruplarında benzer nitelikte artış ya da eksiklik gösterebilmektedir. Psikozu olan bireylerdeki zayıf üstbilişsel yetenekler psikozdaki işlevsel, sosyal ve mesleki sonuçlar üzerine etkilidir. Bu çalışmada; psikotik ataklarla seyreden kronik ruhsal bozukluklardan olan şizofreni, şizoaffektif bozukluk ve bipolar bozukluk tip 1'de üst bilişsel eksikliklerin var olup olmadığını, hasta gruplarının kendi aralarında üstbilişsel inanışlar ve süreçler açısından farklılık gösterip göstermediğini araştırmak ve üstbilişsel inanışları etkileyen faktörleri değerlendirmek amaçlanmıştır. Tüm bu süreçleri anlamak; tedavi stratejilerinin, üstbilişsel kapasiteyi artırmaya yönelik müdahalelerin ve sosyal becerilerin geliştirilmesi için önemlidir. Çalışmaya 50 şizofreni, 50 psikotik özellikli bipolar bozukluk tip-I, 50 şizoaffektif bozukluk tanılarıyla takipli olup aktif hastalık döneminde olmayan toplam 150 hasta ve herhangi bir psikiyatrik hastalığı olmayan 80 kontrol grubu dahil edildi. Katılımcılara Sosyodemografik Veri Formu (SDVF), Üstbiliş Ölçeği-30(ÜBÖ-3), Bilişsel Dikkat Sendromu-1 Ölçeği (BDS-1Ö), Kuşkuculuk Hakkındaki İnanışlar Ölçeği (KHİÖ), Olağandışı Deneyimlere Sık Verilen Yanıtlar Ölçeği (ODSVYÖ), Varsanılarla İlgili İnanışlar Ölçeği (VİİÖ), Pozitif ve Negatif Sendrom Ölçeği (PANSS), Bipolar Depresyon Derecelendirme Ölçeği (BDDÖ), Young Mani Derecelendirme Ölçeği (YMDÖ), Hamilton Anksiyete Değerlendirme Ölçeği (HADÖ) uygulandı. Gruplar üstbilişsel inanışlar ve süreçler açısından karşılaştırıldığında; üstbiliş ölçek ve alt ölçek puanlarının, şizofreni, şizoaffektif bozukluk ve bipolar bozukluk tip-1'den oluşan hasta grubu ve kontrol grubu arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptandı. Hasta grupları arasında üstbiliş ölçek ve alt ölçek puanları karşılaştırıldığında gruplar arasında istatiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. Üstbiliş ölçek toplam puanlarıyla klinik değişkenler arasındaki ilişkiye bakıldığında üstbiliş ölçek toplam puanlarının hastalık süreci boyunca geçirilen toplam atak sayısı ve hastalık süresi boyunca geçirilen toplam psikotik atak sayısı ile pozitif yönde anlamlı korelasyon saptandı. Psikopatoloji ölçek puanları ile üst biliş ölçek puanları arasında istatiksel olarak pozitif yönde anlamlı korelasyon saptandı. Çalışmamızda yapılan hiyerarşik regresyon analiz sonuçlarına göre; çalışma durumunun ÜBÖ-30 toplam puanı dışında üstbiliş ölçekleri üzerinde yordayıcı etkisi saptandı. PANSS toplam puanının ODSVYÖ toplam puanı dışında tüm üstbiliş ölçek toplam puanları üzerinde yordayıcı etkisi saptandı. Bu çalışmanın; psikotik ataklarla seyreden kronik ruhsal bozukluklar arasındaki üstbilişsel süreçleri kıyaslayarak, psikososyal müdahaleleri ve üstbilişsel kapasiteyi artıracak girişimleri belirlemek adına literatüre katkı sağlayabilecek veriler sunduğu düşünülmektedir.