Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına yönelik görüşleri ve sözde bilim-bilim ayrımı inanışları

Bu çalışmada öğrencilerin bilimle tanışmasında anahtar rol oynayan sınıf öğretmenlerinin ve geleceğin sınıf öğretmeni olan sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına yönelik görüşlerinin ve bilim-sözde bilim ayrımı inanışlarının incelenmesi ve değişkenler açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubu Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ilin merkez ilçesinde yer alan 344 sınıf öğretmeni ve bu ilde sınıf öğretmenliği bölümünde öğrenim gören 240 öğrenci olarak belirlenmiş, gönüllülük esasına dayalı olarak 172 öğretmen ve 136 öğretmen adayından veri toplanmıştır. Bu araştırmada veriler 'Sözde-Bilim İnanış Ölçeği' ve 'Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği' kullanılarak elde edilmiştir. Konunun farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi amacıyla ölçekler dışında 'Kişisel Bilgi Formu' kullanılmıştır. Özcan ve Turgut (2014) tarafından geliştirilen 'Bilimin Doğası İnanışları Ölçeği' 7 faktör ve 37 sorudan oluşmaktadır. Ölçekle ilgili yapılan analizlerde ölçeğin güvenirlik katsayısı 0,70 olarak bulunmuştur. Ölçek yetişkin grubu için hazırlandığından faktör analizi yeniden yapılmamıştır. Çetinkaya ve Taşar (2018) tarafından geliştirilen 'Sözde-Bilim İnanış Ölçeği' 3 faktör ve 21 sorudan oluşmaktadır. Ölçek ortaokul öğrencileri için hazırlandığından ve bu çalışmada da yetişkin grubu ile uygulama yapıldığından faktör analizi yeniden yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçek 3 faktör ve 20 soru olarak yeniden düzenlenmiştir. Sınıf öğretmenlerinin ve sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına yönelik görüşlerinin her iki grupta da orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenlerinin bilimin doğasına yönelik görüşleri farklı değişkenler açısından değerlendirilmiştir. Sınıf öğretmenlerinin cinsiyet, deneyim, lise mezuniyet türü, lise mezuniyet alanı, okuttukları sınıf, bilimin doğasına yönelik eğitim alma durumu değişkenlerine göre bilimin doğasına yönelik görüşleri arasında anlamlı bir farklılık görülmezken; yaş değişkeni, lisans mezuniyet türü, lisansüstü mezuniyet alanı değişkenine göre bazı alt boyutlarda anlamlı farklılıklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmeni adaylarında ise cinsiyet, lise mezuniyet alanı değişkenlerine göre bilimin doğasına yönelik görüşleri arasında anlamlı bir farklılık görülmezken; lise mezuniyet türü, sınıf düzeyleri, bilimin doğasına yönelik eğitim alma durumu değişkenine göre bazı alt boyutlarda anlamlı farklılıklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın diğer bir boyutu olan sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının sözde bilim-bilim bilim ayrımına ilişkin inanışlarının her iki grupta da orta düzeyde olduğu görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin sözde bilim-bilim inanışları deneyim, lise mezuniyet türü, lisans mezuniyet türü, lisansüstü mezuniyet alanı, okuttukları sınıf değişkenine göre anlamlı bir farklılık göstermezken; cinsiyet ve yaş değişkenine göre bazı alt boyutlarda anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmeni adaylarının sözde bilim-bilim ayrımına ilişkin inanışları ile cinsiyet ve lise mezuniyet alanı değişkeni arasında anlamlı bir farklılık görülmezken, lise mezuniyet türü, sınıf düzeyleri, bilimin doğasına yönelik eğitim alma durumu ile bazı alt boyutlarda anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına yönelik görüşleri arasında tüm boyutlarda anlamlı farklılıkların var olduğu ve bu farkların sınıf öğretmeni adaylarının lehine olduğu; sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının sözde bilim-bilim inanışları arasında bazı alt boyutlarda farklılıklar olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarının bilimin doğasına yönelik görüşlerinin orta düzeyde olması ve bu durumun öğrencilerin bilimin doğasına yönelik görüşleri üzerinde direkt etkili olmasından dolayı öğretmenlerin bilimin doğası ile ilgili konuları öğrencilere aktarmaları sürecinde öğretmenlerin pedagojik açıdan niteliklerinin artırılması için üniversiteler ve MEB'in işbirliği içerisinde hizmet içi eğitimler planlaması yararlı olacaktır. Yine geleceğin sınıf öğretmeni olan sınıf öğretmeni adaylarını yetiştiren eğitim programlarına bilim ve bilimin doğasına yönelik derslerinde konulması, var olan derslerin müfredatlarının geliştirilmesi yararlı olacaktır. Sınıf öğretmeni ve sınıf öğretmeni adaylarının sözde bilim-bilim ayrımına ilişkin düzeylerinin orta düzeyde olması bu gruplarda bilim-sözde bilime ilişkin kavram yanılgıları olabileceğini göstermektedir. Sınıf öğretmenleri ve sınıf öğretmeni adaylarına yönelik bilim sözde-bilim ayrımını gerçekçi olarak yapabilmelerini sağlayan uygulamalı çalışmaların yapılması önerilmiştir.