Sınıf öğretmenlerinin hayat bilgisi dersinde öğrencilere demokratik değerlerin kazandırılmasına yönelik görüşleri

Hayat Bilgisi dersi bireyin çevresinin ve kendisinin anlaması ve tanımasını sağlamak amacı güden bir derstir. Aynı zaman da bu ders bireyi topluma etkili bir vatandaş ve sorumlu bir birey olarak yetiştirme amacını taşımaktadır. Bu yüzden Hayat Bilgisi dersinde bulunan demokratik değerler bireye kazandırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle bu araştırmanın amacı, Hayat Bilgisi dersi öğretim programındaki demokratik değerlerin kazandırılmasına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırma nicel ve nitel araştırma yönteminin birlikte kullanıldığı karma desen üzerine kurgulanmıştır. Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin çalışma grubu, basit random örnekleme yoluyla belirlenmiş olup, 2014-2015 eğitim-öğretim yılında Kayseri ili Melikgazi, Kocasinan, Talas ve Sivas ili Gemerek ilçesinde MEB bağlı ilkokullarda 1. 2. ve 3. sınıfta görevli 254'ü kadın ve 280'i erkek olan toplam 534 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmanın nitel boyutuna ilişkin çalışma grubu kriter örnekleme esas alınmış olup toplam 10 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmanın nicel bölümüne ilişkin veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan anket yoluyla elde edilmiştir. Anket formu araştırmacı tarafından 3 bölümden oluşacak şekilde geliştirilmiştir. Nitel bölüme ilişkin verilerin elde edilmesinde, araştırmacı tarafından hazırlanan görüşme formu kullanılmıştır. Katılımcılarla yapılandırılmış görüşme yapılarak veriler elde edilmiştir. Elde edilen nicel veriler SPSS 22 paket program aracılığıyla analiz edilmiştir. Nicel verilerin çözümlenmesinde cinsiyet ve herhangi bir sivil toplum kuruluşuna üyelik açısından farklılaşıp farklılaşmadığı için Bağımsız Gruplar t-testi ve yaş, okutulan sınıf, mesleki kıdem ve hangi sınıfı okuttuğu durumuna ilişkin farklılıkların manidarlığı yönünden ise Varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Nitel verilerde ise içerik analizi ile incelenmiştir. Veriler temalar altında kodlanmış ve katılımcılara da kod verilerek frekanslar incelenmiştir. Hayat Bilgisi dersi öğretim programında yer alan demokratik değerlerin kazandırılmasına ilişkin öğretmen görüşlerinin cinsiyet, yaş, mesleki kıdem (çalışma yılı), okutulan sınıf ve herhangi bir sivil toplum kuruluşuna üyelik durumuna göre anlamlı bir farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Ayrıca, Hayat Bilgisi dersi öğretim programında yer alan demokratik değerlerin kazandırılmasına yönelik öğretmen görüşlerinde öğrenim düzeyinde anlamlı bir ilişki olduğu gözlenmiştir. Bu ilişki doktora yapan öğretmenler ile ön lisans, lisans ve yüksek lisans yapan öğretmenler arasında olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca lisans düzeyindeki öğretmenler ile doktora düzeyindeki öğretmenler arasında da olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların, Hayat Bilgisi dersi öğretim programında yer alan demokratik değerlerin yoğunluk düzeyi ile ilgili adalet değerinin biraz, doğruluk, dürüstlük, hoşgörü, saygı ve yardımseverlik değerinin ise çok düzeyinde olduğu şeklinde görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada katılımcıların, Hayat Bilgisi dersinde verilmesini istedikleri demokratik değerlere yönelik görüşlerinde en çok; adalet, saygı, hoşgörü, doğruluk ve dürüstlük değeri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada katılımcıların büyük çoğunluğu tarafından Hayat Bilgisi ders kitabının demokratik değerlerin öğretiminde yeterli buldukları yönünde görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada katılımcıların, Hayat Bilgisi dersi öğretim programı kapsamında demokratik değerlerin kazandırılması için uygulanan sınıf içi etkinliklere yönelik görüşlerinde en çok; drama, filmler ve örnek olay etkinlikleri kullandıkları sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada katılımcıların, Hayat Bilgisi ders kitaplarının demokratik değerleri öğrettiği etkinliklere yönelik görüşlerinde en çok; örnek olay, drama, rol oynama ve soru-cevap etkinliği olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca katılımcıların, Hayat Bilgisi ders kitaplarının demokratik değerleri öğrettiğine yönelik görüşlerinde; aktif katılım, benzetme, beyin fırtınası, boyama, biyografi, güncel hayat indirgeme, grup çalışmaları, hikâyeler, işbirliği yaparak öğrenme, problem çözme, resimleri sıraya koyma, senaryolar, sosyal etkinlikler, skeçler, sportif ve kültürel faaliyetler, şarkı, tahmin etme ve tartışma etkinliklerinin ise en az düzeyde kullanılan etkinlikler olduğu sonucuna ulaşılmıştır.