Sınıfta eleştirel pedagoji: İlkokul 4. sınıf öğrencileriyle eleştirel okuryazarlık uygulamalarının yansımaları

Durum çalışmasına göre desenlenen bu araştırma ilkokul 4. sınıf Türkçe dersi öğretim programı özel amaçları, temaları ve kazanımları temel alınarak gerçekleştirilen eleştirel okuryazarlık etkinliklerinin öğrencilerin eleştirel okuryazarlık becerileri üzerindeki yansımalarını betimlemeyi ve keşfetmeyi amaçlamıştır. Araştırmanın çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örnekleme yöntemlerinden tipik durum örneklemesi tercih edilmiştir. Bir ilkokulun 4. sınıfından 10 erkek ve 4 kız öğrenci araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Hazırlanan eleştirel okuryazarlık etkinlikleri haftada 3 gün 6 hafta boyunca gerçekleştirilmiş ve toplamda 36 ders saati veri elde edilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA 20 nitel veri analizi programına aktarılmıştır. Veri analizi temel, duyuşsal ve keşfedici kodlama yöntemlerinin birlikte kullanıldığı eklektik bir kodlama analizi yaklaşımıyla gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre öğrenciler kimlik, iktidar ve insan ilişkileri, çocuk hakları, toplumsal cinsiyet, mültecilik, emek ve yoksulluk gibi kişisel ve sosyopolitik konularda metinden metine, metinden kendi yaşamlarına ve metinden dünyaya bağlantılar kurmuşlardır. Araştırmada kullanılan eleştirel okuryazarlık stratejileri ve teknikleri öğrencilerin basmakalıp yargılarını ve çoklu bakış açılarını ortaya koymalarını desteklemiştir. Özgürlük ve sevgi ikilemini, sınırsız bir şekilde özveride bulunmayı, zorba iktidarlara verilecek yanıtları, savaşları ve vatanseverlik kavramını sorunsallaştırmışlar ve çoklu bakış açılarını ortaya çıkarmışlardır. Bu araştırmada öğrenciler yazarların eserlerine yönelik ortaya koydukları alternatif metinlerle görmezden gelinen bakış açılarından konuları ele alabildiklerini göstermişlerdir. Çocukların haklarını elde edebilmelerinin yollarını yoksulluklarının ortadan kaldırılması ve nitelikli eğitime erişebilmelerinde aramışlardır. Otoriter ve liyakat sahibi olmayan yönetim biçimlerine itiraz etmişler ve alternatif metinlerinde bu yönetici tiplerini dönüşüme uğratmışlardır. Ezilmenin radikal biçimlerinden birisi olarak mültecilik konusunda savaş nedeniyle ailelerini kaybeden çocukların bakış açılarından dünyayı görmeye çalışmışlardır.