İslâmiyet öncesi Afganistan'daki Halaçların sosyo-kültürel etki ve etkileşimleri

Türkler tarih boyunca dünyanın birçok noktasına yayılmışlardır. Göç etmiş oldukları bölgelerde devletler kurarak, kültürlerinin tanınmasını sağlamışlardır. Türk varlığının bilindiği bölgelerden bir tanesi de Afganistan'dır. Stratejik olarak önemli bir konumda bulunan Afganistan birçok millete ev sahipliği yapmıştır. Çeşitli medeniyetlerin etkisi altında kalan bölgede Halaçlarda önemli bir etnik grup olarak yer almakta ve tarih boyunca da farklı kültürel, dini, siyasi etkileşimlerle karşılaşmışlardır. Bu çalışmada tarihi ve arkeolojik kaynakların eşliğinde seyahatnameler ve destanlar üzerinden gidilerek Halaçların İslâmiyet öncesi dönemde kökenleri ve etkileşimleri üzerine durularak analizler yapılmıştır. Halaçlar üzerine kaynaklarda isimleri ile alakalı olarak Halaç, Kalaç Hılci, Halluh şekilleri ile bahsedilmiş olduklarını görmekteyiz. Özellikle Halluh isminin Karluklarla olan bağlantısı üzerine çalışmalarda mevcuttur. Fakat kaynaklardaki yazımlarından ötürü yanlışlıklar yapılmıştır. Türklerin 5-7. yüzyıllarda varlığını sürdürdüğü dönemde Halaçların da varlık gösterdiği görülmektedir. Çalışmamızda arkeolojik verilerle bu hususun aktarılması da hedeflenmektedir. Halaçların bulunmuş olduğu coğrafyalar ve dilsel farklılıklar göz önünde bulundurularak Akhun/Eftalit Halaç bağlantısı ve etnik kökenleri üzerine durulmuştur. Bu çalışmanın amacı Halaçların İslâmiyet öncesi dönemde diğer etnik gruplarla olan etkileşimleri, kültürel değişimleri üzerindeki etkilerini incelemektedir. Afganistan coğrafyasının yapısını ve Halaçların tarihi, kültürel mirasını anlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Afghanistan, Halaçlar, Türkler, Akhun, Karluk.