Soğd Türk ilişkileri (V-VIII. yüzyıllar)

Antik dönemden Erken Orta Çağ'a kadar Maveraünnehir coğrafyası merkez olmak üzere zirai üretim ve ticaret kaynaklı müreffeh bir toplum ve oldukça suigenerriz bir yönetim sistemi inşa eden Soğdlular, III. ve IV. yüzyıllarda Hunların, Türk Kağanlığı'nın ve Akhunların himayeisnde ticari ve kültürel nüfuzlarını Batıda Bizans'a, Doğu'da ise Çin sarayına kadar genişletmiştir. Kolonizasyon metodu ile Kuzey Çin sahasında hareketli pazarlara sahip ticaret kolonileri teşkil eden Soğdlular, İpek yolu kervan ticareti yoluyla doğu-batı arasında başlıca emtia ve kültür taşıyıcı unsur haline gelmiştir. Çin'e Türk-Soğd kültürel anlayışını ve zevklerini taşırken, Batı dünyasına Bizans üzerinden Çin ipeğini götürmüşlerdir. Bir devlet teşekkül ettirmeyen Soğdlular, erken Orta Çağ'larda Orta Asya Türk devletleri himayesinde İpek Yolu'nu dönem itibarıyla en parlak çağına ulaştırmıştır. Bu çalışmada. Türk tarih literatüründe daha önce konu edinîlmeyen Soğdca dönem kaynakları, Soğd tüccarlarının ürettiği ticari, özel nitelikte mektuplar, devlet arşivi niteliği taşıyan Soğd evrakı, Soğdca yazıtlar, el yazması türünde eserler, Soğdlu tüccarların Çin ve diğer bölgelerde yürüttüğü ticareti delillendiren ticaret izinleri, mürur tezkireleri, satış sözleşmeleri ve kervan konşimentosu gibi çeşitli belge yahut yazıt niteliğindeki kaynaklar temel alınarak etno-dilbilimsel metodolojik yaklaşımla, Soğdluların Hun ve Türk Kağanlığı himayesindeki tarihi süreçleri, ticari faaliyeletleri, ürettikleri kültürel unsurlar, siyasi ve toplumsal düzenleri, ince kılcal örüntülere sahip ticaret ağları ve ticari usulleri, emtia mübadelesi yoluyla sebep oldukları kültürel değişimin niteliği öncelikli olarak Soğd-Türk ilişkileri ve Soğdluların Asya Türk devletlerinde oynadığı rol çerçevesinde izah edilecektir.