Sosyal bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi (Diyarbakır ili örneği)

Bu araştırmanın temel amacı, sosyal bilgiler dersi öğretim programının toplumsal ihtiyaçları ne düzede karşıladığına ilişkin olarak dört ve beşinci sınıfı okutan sınıf öğretmenleri ile sosyal bilgiler dersi öğretmenlerinin görüşlerini belirlemektir. Araştırma ile öğretmenlerin görüşleri arasında branş, kıdem ve okul düzeyi değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılığın olup olmadığı ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Araştırmanın amacı çerçevesinde şu soruya cevap aranmıştır: 2004 sosyal bilgiler öğretim programının toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri mesleki kıdemlerine, branşa ve görev yaptıkları okulun sosyo-ekonomik düzeyine göre değişmekte midir?Sosyal Bilgiler dersi öğretim programı ile karşılanabilecek toplumsal ihtiyaçlar araştırma içinde yedi bölüme ayrılmıştır. Bunlar; ?Öğrencilerin Toplumsal Varoluşlarını Gerçekleştirmesi, Öğrencilerde İyi Vatandaş Olma Bilinci Geliştirmesi, Öğrencilerin Öğrenme Sürecinde Edindiği Deneyimleri Çevreleriyle Etkileşimlerinde Kullanabilme Sağlaması, Öğrencilerin Ulusal ve Kültürel Değerler Çerçevesinde Yetişmeleri Sağlanması, Öğrencilerin Milli Kimliklerini Merkeze Alarak Evrensel Değerleri Benimsemeleri, Öğrencilerin Yaşadığı Yeri ve Dünya Coğrafyasını Tanımaları, Öğrencilerin Haklarını Bilen ve Sorumluluklarını Yerine Getiren Bireyler Olarak Yetiştirilmelerinin Sağlanması.Betimsel nitelikli bu araştırma 2007?2008 eğitim-öğretim yılında, Diyarbakır İl Merkezinde bulunan resmi ilköğretim okullarında görev yapan Sosyal Bilgiler öğretmenleri ile 4?5. Sınıf Öğretmenleri olmak üzere 775 öğretmene uygulanmıştır. Öğretmenlerin branşa göre dağılımı şöyledir: Bu öğretmenlerin yüzde 41'i 4.Sınıf Öğretmeni (n=318), yüzde 40'ı 5.Sınıf Öğretmeni (n=313) ve yüzde 19'u de Sosyal Bilgiler öğretmeni (n=144). Bir başka ifade ile ulaşılan öğretmenlerin yüzde 81'i sınıf öğretmeni yüzde 19'da sosyal bilgiler öğretmenleridir. Öğretmenlerin çalıştıkları okulların sosyo-ekonomik düzeyine göre dağılımı şöyledir; öğretmenlerin yüzde 28'i iyi düzeyde (n=218), yüzde 40'ı orta düzeyde (n=306) ve yüzde 32'si düşük düzey (n=251) okullarda çalışmaktadır.Araştırma verileri Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı için geliştirilen ölçekle elde edilmiştir. SBDÖ programı ölçeği araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ölçeği 46 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte yer alan maddeler Sosyal Bilgiler dersi Öğretim programı ile karşılanabilecek toplumsal ihtiyaçlara ilişkin olarak öğretmen görüşlerini yoklamaktadır.Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik analizleri için; grubun homojenliği de göz önüne alınarak; Diyarbakır ilinde random yöntemiyle 23 okula gidilerek 104 öğretmene uygulanmıştır. Bu öğretmenlerin yüzde 43'ü 4. sınıfı okutan sınıf öğretmeni (n=45), yüzde 39'u 5. sınıfı okutan sınıf öğretmeni (n=41) ve yüzde 17 si de sosyal bilgiler öğretmenleri (n=18) oluşturmaktadır. Ölçeğin güvenirlik katsayısı Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı ile hesaplanmış ve ölçek güvenilir bulunmuştur (Cronbach Alpha = .99). Faktör analizi sonucunda Sosyal Bilgiler Öğretim Programı Ölçeğinin KMO değeri .90; Bartletts testi 8305,258 bulunmuştur. Ölçeğin Barlett testi sonucu p<0,05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur..Araştırma verileri branş, mesleki kıdem ve okul düzeyi değişkenleri açısından değerlendirilmiştir. Okul düzeyi ve mesleki kıdeme ilişkin yapılan karşılaştırmalarda tek yönlü varyans analizi, branşa göre yapılan karşılaştırmalarda ise ilişkisiz örneklem ttesti kullanılmıştır. Varyans analizi ve t-testi için önce levene testi uygulanarak, varyansların homejenliği test edilmiştir. Levene testi sonucunda anlamlı farklılığın belirlendiği durumlarda varyans analizi yerine parametresiz bir test olan Kruskall Wallis-H (KWH), t-testinin yerine de Mann Whitney U (MWU) testi uygulanmıştır. KWH testi sonucunda anlamlı bir farklılık bulunması halinde ise grupların ikili kombinasyonları üzerinden MWU testi uygulanarak, farkın kaynağı incelenmiştir. Anlamlılık düzeyi 0,005 olarak alınmıştır. Farklılığın belirlendiği durumlarda da, farklılığın hangi gruplar arasında gerçekleştiğini ortaya koymak için Scheffe ve LSD testleri uygulanmıştır.Araştırmanın sonucunda Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ile toplumsal ihtiyaçları karşılama düzeyinin yeterli olduğu belirlenmiştir. Okul düzeyi ve kıdem değişkenlerine ilişkin olarak iyi düzeyde çalışan öğretmenler ile görevde daha yeni olanlar programı daha yeterli bulmaktadırlar. Ayrıca branş değişkenine göre ise Sosyal Bilgiler Dersi Öğretmenlerinin programı daha etkili buldukları görülmüştür. Elde edilen bu sonuçlar ışığında sosyal bilgiler dersi öğretim programının etkililiğini artırmak için okulların sahip olduğu imkanların iyileştirmesi, öğretmenlere programların uygulanması konusunda sosyal bilgiler öğretmenleri ile sınıf öğretmenlerine yönelik seminerler verilmesi gibi öneriler sunulmuştur.