Sosyobilimsel konularda argümantasyona dayalı öğretimin etkileri: GDO örneği

Fen öğretiminde sosyobilimsel konulara (SBK) yer verilmesi tartışma ortamının oluşturulması açısından öğretim sürecine katkı sağlayacaktır. SBK'ya dair tartışmalarda öğrenciler kendi yaşamlarıyla benzerlik taşıyan konularda bilimsel bilgi ve düşünme yollarını kullanarak tartışırlar. Öğrenciler problem çözme sürecine katılırlar ve bu sayede konu hakkında karar vermeleri sağlanır. Bu amaçla öğrenciler kendi hayatlarında tartışmayla ilgili kanıtlar bulmaya ve geliştirmeye teşvik edilirler. SBK'nın fen öğretimi ve öğrenimi üzerindeki önemli rolü göz önüne alınarak, bu çalışma fen bilimleri derslerinde SBK'nın öğretilmesinde argümantasyon sürecinden faydalanma ve argümantasyonun öğrenciler üzerinde etkisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ön-test, son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen modeli kullanılmıştır. Çalışma 2021-2022 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Orta Anadolu'da bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan iki sekizinci sınıf ile gerçekleştirilmiştir. Deney (N=19) ve kontrol (N=20) grupları basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Verilerin elde edilmesinde dört bölümden oluşan bir ölçme aracı kullanılmıştır. İlk bölümde öğrencilerin demografik özelliklerini (ör. yaş, cinsiyet, vb.) belirlemek için Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. İkinci bölümde Topçu (2010) tarafından geliştirilen Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Üçüncü bölümde Kaya (2005) tarafından Türkçeye uyarlanan Tartışmacı Ölçeği kullanılmıştır. Son bölümde ise Kılınç ve arkadaşları (2014) tarafından geliştirilen Genetiği Değiştirilmiş Besinler Hakkında Ahlaki Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Deney grubunda SBK'nın öğretiminde Tolmin'in Argümantasyon modeli kullanılmıştır. SBK etkinlikleri öncesinde ölçme araçları ön test olarak, sonrasında ise son test olarak uygulanmıştır. Verilerin analizi ve yorumlanması için frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama (x̅), standart sapma (SS) hesaplanmıştır. İkili değişkenler için t testi ve Tek Faktörlü Kovaryans Analizi (ANCOVA) yapılmıştır. Gruplar arasında farkın anlamlı çıkması halinde etki büyüklüğü değerleri hesaplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre deney grubu öğrencilerinin, SBK tutumlarında, olumlu ve anlamlı bir değişimin olduğu görülmüştür. Bu değişim SBK'dan hoşlanma ve SBK'ya yönelik kaygı faktörlerinde meydana gelmiştir. Deney ve kontrol grubu son test tutum puanları karşılaştırıldığında ise deney grubu öğrenci puanları lehine (SBK'ya yönelik kaygı, SBK'dan hoşlanma ve SBK'nın yarar ve önemi) bir farkın oluştuğu görülmüştür. Bu farkın nedeni deney grubu öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş besinlere yönelik hazırlanan senaryolar yoluyla argümantasyon sürecine katılmaları ve öğrenci merkezli bir sosyobilimsel bir etkinliğin sınıf ortamında işlenmesi olabilir. Ayrıca deney grubu öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş besinler hakkındaki ahlaki inançlarının değiştiği ve tartışmacı tutumlarında ise tartışmadan uzak durma eğilimlerinin azalarak anlamlı bir farklılığın olduğu görülmüştür.