Sporda kullanılan suplemanların yan etkilerini anlama zamanı: Vaka raporlarının mikro analizi

Amaç: Bu çalışma egzersiz veya spor yapan bireyler tarafından atletik performansa katkı sağlamak amaçlı kullanılan sportif suplemanların neden olduğu ciddi yan etkilerin ve bu yan etkilerden sorumlu tutulan sportif suplemanların incelenip detaylandırılarak konu hakkındaki bilinçlilik düzeyi ve farkındalığı desteklemek için yapılmış bir sistematik derleme çalışmasıdır. Gereç ve Yöntem: Bu sistematik derleme çalışmasında, PRISMA bildirgesi örnek alınmıştır. İlgili çalışmalara ulaşmak için Cochrane Library, PubMed ve Google Scholar veri tabanlarından ''failure in sport supplements'', ''sport supplements case reports'', ''sport supplements case studies'' ve ''side effects of sport supplements case report'' ifadeleriyle tarama yapılmıştır. Çalışmalar PICOS (P:Popülasyon, I: Müdahaleler , C: Karşılaştırmalar, O: Sonuçlar, S: Çalışma Tasarımları) yaklaşımıyla seçilmiştir. Araştırmaları çalışmaya dâhil etme kriterleri; örneklemin spor veya düzenli egzersiz yapan ilaç kullanmayan sağlıklı bireylerden oluştuğu, direkt olarak yasaklı maddelerin kullanımını içermeyen, tam metni erişime açık olan İngilizce dilindeki vaka raporları ve serileridir. Toplamda 18.097 makaleye ulaşılmış, araştırmaya dâhil edilme kriterine uyan 25 çalışma değerlendirilmiştir. Bulgular: 6'sı vaka serisi, 19'u vaka raporu olmak üzere toplamda 25 çalışmadan 39 kişilik örneklem elde edilmiştir. Atletik performansa katkı sağlamak için kullanılan sportif suplemanların kan plazmasında değişimlere, organ hasarları ve ölüm gibi ciddi yan etkilere maruz bıraktığı, en fazla karaciğer ve kalbe hasar verdiği bunun yanı sıra böbrek, kas ve beyinde hasarlara neden olabileceği belirlenmiştir. Halsizlik, karın ve göğüs ağrısı, kramplar, taşikardi gibi semptomlara neden olduğu hatta semptom göstermeden de hasarlara yol açan sportif suplemanların olduğu görülmüştür. Ölümlerin tamamından sorumlu olan potansiyel iki etken madde DMAA ve kafeindir. Tavsiye edilen miktara göre en çok aşım yapılan potansiyel etken madde kafein olup ölüm raporlarındaki aşım oranı 26 kattır. Organ hasarı bırakan sportif suplemanların başında OxyELIT Pro gelmektedir. Ölümlerden sorumlu suplemanlar ise Caffeine Anhydrous ve Jack 3d'dir. Sonuç: İnternet ortamında satılan, otorite kurumlarca onaylı olmayan sportif suplemanların uygunsuz kullanımları kan plazmasında değişim, organ hasarları gibi ciddi riskler üretmekte ve ölümlere sebep olabilmektedir. Bu çalışmadan edinilen verilerin, tüketicilerin konu hakkındaki bilinçlilik düzeyi ve farkındalıklarını destekleyebileceği ve sportif suplemanların kullanımlarıyla ilgili yan etki riskini azaltmaya yönelik müdahalelerin belirlenmesine katkı sunabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Sporcu, Supleman, Vaka Raporları, Yan Etki.