Taksim tezi bağlamında Kıbrıs (1954-1960)

İngiltere, 4 Haziran 1878'de Osmanlı Devleti ile yaptığı Kıbrıs Konvansiyonuyla Kıbrıs yönetimini Osmanlı'dan devraldı. İngilizler, adaya gelir gelmez Rumlar, Yunanistan'ın da desteğiyle enosis (Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhakı) talebinde bulunmaya başladılar. Kıbrıslı Türkler de güvenlik ve geleceklerinden kaygı duydukları için enosise karşı çıktılar. Ayrıca Türkler, adadaki İngiliz yönetiminin devamını; ancak İngilizler Kıbrıs'tan çekilecekse adanın eski sahibi Osmanlı Devletine geri verilmesini istediler. İngiltere ise Kıbrıs'a stratejik bakımdan önem verdiği için enosis talebini reddetti. Bunun üzerine Rumlar, Kıbrıs Yasama Konseyinden enosis muhtıraları geçirmeye çalıştılar. Ama Konseyin İngiliz ve Türk üyeleri, buna engel oldu. Bu sebeple Rumlar, 1895-1912 yılları arasında belli aralıklarla Türklere saldırdılar. Kıbrıslı Rumlar, 1931'de de İngiliz Sömürge Yönetimine karşı başarısız bir isyan girişiminde bulundular. II. Dünya Savaşının (1939-1945) sonunda ise Rumlar ile Yunanlar, enosise ulaşabilmek için İngiltere'den Kıbrıs Rum Toplumuna self-determinasyon hakkı (kendi kaderini tayin hakkı) tanınmasını istemeye başladılar. Hatta Kıbrıs Rum Kilisesi, bu isteği İngilizlere kabul ettirebilmek için 1950'de bir enosis plebisiti yaptı. Bu plebisitte Rumların yaklaşık %96'sı enosise evet dedi. Ama İngiliz Hükümeti, bu plebisiti tanımadı. Bunun üzerine Yunanistan, 1954'te Kıbrıs halkına (Rumlara) self-determinasyon hakkı verilmesi için Birleşmiş Milletlere (BM'ye) başvurdu. 1955'te ise Rum silahlı örgütü EOKA, Yunanistan'dan da yardım alarak İngilizlere ve Türklere karşı saldırılar başlattı. Türkiye ise Kıbrıs'ın Anadolu'nun güney sahillerinin savunulmasında stratejik önemi ve adadaki Türk varlığından dolayı enosise şiddetle itiraz etti. Hatta enosisi önlemek için 1954-1956 yılları arasında İngiltere'den Kıbrıs'ın Türkiye'ye iadesini istedi. 1956'da da Türkiye, Kıbrıs Sorununa bir çözüm şekli olarak taksim (bölme) tezini benimsedi ve 1959'a kadar bu tezi savundu. 19 Şubat 1959'da ise İngiltere, Türkiye ve Yunanistan arasında imzalanan Zürih ve Londra Antlaşmaları ile enosis ve taksimin yasaklandığı bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu ve 16 Ağustos 1960'da ilan edildi. Bu çalışmada taksim tezinin İngiltere'nin Türkiye'ye önerdiği ve barış içinde yaşayan Kıbrıslı Türklerle Rumları bölmek için uyguladığı bir siyaset olup olmadığı tümdengelim yöntemiyle ele alındı. Sonuç olarak taksim tezi, İngiltere'nin değil; Türkiye'nin ortaya koyduğu ve İngiltere'ye önerdiği bir çözüm şekliydi. Ancak İngiltere, taksimi en son hatta en kötü çözüm seçeneği olarak gördü. Hatta Türkiye ile Kıbrıs Türk Toplumunu taksimden vazgeçirmeye çalıştı. Kıbrıslı Türkler içinse taksim, Rumlarla eşit bir toplum hâline gelmek için askerî, idari, ekonomik ve kültürel alanlarda örgütlenmek anlamına geliyordu. Anahtar Kelimeler: Kıbrıs, İngiltere, Türkiye, Yunanistan, Taksim