Tarihi kent dokusu ve mimari mekanların geleceğe taşınmasında bir yöntem önerisi; Sivas örneği

Şehirler kuruluşlarından itibaren bir mabet çeperinde merkezi bir meydana sahip olarak büyüyüp gelişmişlerdir. Gerek mabetler gerekse mabetle ilişkili meydanlar her medeniyetin mekânla kurduğu ilişkiye göre kendince şekillenmiştir. Modern çağın başlamasıyla da şehirlerin gelişimi o zamanın ruhuna uygun şekilde belirlenmiş standartlara göre değişmiştir. Bu durum şehirlerin kendi kimliğinden kopup kimliksizleşmeyi doğurmuştur. Bu nedenle şehirlerin kendi kimliklerini koruması ve geleceğe kendi kimliğini sürdürme sorunu neredeyse şehirlerin ana gündemi haline gelmiştir. Bu tezin örneklem alanı olarak seçilen Tarihi Sivas şehri kale etrafında gelişmiş ve ana meydan olarak tanımlayabileceğimiz kale ile medreselerinde bulunduğu bir meydana kavuşarak çeperler halinde dairesel formda büyümüştür. Tarihin ilk dönemlerinden günümüze kadar Sivas'ta çok çeşitli medeniyetler ve devletler hüküm sürmüştür. Günümüz itibariyle merkezinde yer alan gerek arkeolojik sit alanlar gerek anıtsal yapıları ile tarihin birçok katmanını içinde barındırmaktadır. Bu tarihi dokuların korunarak bir sonraki nesillere aktarılması yönündeki girişimler ise ülkemizde diğer Avrupa ülkelerine nispetle daha geç başlamıştır. Yeryüzünde bilinen en eski medeniyetlere dahi ev sahipliği yapmış olan Anadolu'nun barındırdığı kültür katmanları maalesef çok geç fark edilmiştir. Tüm bu çabalara rağmen kent ölçeğinde ise bütüncül bir koruma şekli geliştirilmesi konusunda yeterince verim alınamamıştır. Bu kapsamda kendine özgü kimliğini kaybetmeye doğru evirilen kadim şehirlerden Sivas şehir dokusunun mimari mekânlara yansıması ve geleceğe sürdürülebilir şekilde ulaşmasını sağlamak için kentin kimliği ve belleğini analiz etmek amaçlanmıştır. Sivas tarihi kent merkezini bugüne ve geleceğe taşımayı amaçlayan bu çalışma literatür ve alan araştırması olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır. Literatür araştırması bölümünde çalışmanın kavramsal temelini oluşturan kent ve tarihi çevre, tarihi dokuyu koruma, kent ve kültür, bellek ve kentsel bellek, kimlik ve kentsel kimlik, kentsel sürdürülebilirlik ve kentsel süreklilik konuları araştırılmıştır. Literatür araştırmasının ikinci bölümünde ise çalışma alanına dair araştırmalar yapılmıştır. Tezin ikinci bölümü olarak nitelendirilen alan araştırması kısmı dört bölümden oluşmaktadır. İlk olarak çalışma alanı olarak belirlenen Sivas tarihi kent merkezi sur duvarları içinde kalan bölge; öncelikle planlama bağlamında şehrin imar planı altlık olarak kullanılarak alan doluluk-boşluk, yeşil alan, yapı yoğunluğu, yapı kullanma ve kat yoğunluğu bakımından analiz edilmiştir. İkinci olarak çalışma alanı sınırları içinde kalan bölge ve bölgenin çevre ile etkileşiminin belirlenmesi amacıyla Sivas Merkez İlçesi ve Sivas tarihi kent merkezi sur duvarları içinde kalan bölge mekan dizimi yöntemine yönelik kavramlar üzerine kurgulanmıştır. Üçüncü olarak Sivas tarihi kent merkezi mimar, şehir plancı, koruma uzmanı ve yerel yönetim üyelerinin oluşturduğu 70 kişiden oluşan bir uzman grupla yüz yüze anket çalışması yapılmıştır. Sivas tarihi kent merkezinde kent belleğinde yer edinen tarihi binaları tespit etmek ve erişilebilirlik, güvenlik, fonksiyonlar, mimarlık ve planlama kriterleri açısından belirlemek amacıyla sorular yöneltilmiştir. Çalışmada sonuç olarak ön analiz, mekan dizim analizleri ve anket sonuçlarından elde edilen veriler derlenmiştir. Bu verilerin sentezlenmesiyle Sivas kentine dair idari yönetim, yönetmelik, mimari tasarım ve kentsel tasarım boyutunda öneriler getirilmiştir. Bu kapsamda şehrin gelişiminde etkili olan etkenler araştırılmış, değişkenler belirlenerek analizler yapılmıştır. Bu analizler sonucu tarihi kent dokusuyla günümüz kentleşmesi arasında irtibat kurarak geleceğe doğru projeksiyonlar yapılmış ve kendine özgü kimliğini koruyan, sürdürülebilir-yaşanabilir bir kent arayışının alt yapısını oluşturmaya yönelik öneriler tartışılmıştır.