Tarihi perspektifte Uluslararası Ceza Divanı

ÖZET Yirminci Yüzyıl, tarihte benzeri görülmemiş şiddet hareketlerine sahne olmuş; çeşitli çatışmalarda, çoğu kadın ve çocuktan oluşan milyonlarca sivil ölmüştür. Fakat çoğu zaman, bu vahşetin sorumlularından hesap sormak mümkün olmamıştır; çünkü bunu sağlayacak uluslararası bir adalet mekanizması bir türlü tesis edilememiştir. Her iki dünya savaşından sonra kurulması gündeme gelen uluslararası ceza mahkemeleri ve 1990'lı yıllarda Rwanda ve Yugoslavya'da kurulan ad hoc (özel) mahkemeler, sürekli bir mahkemenin kuruluşuna giden yolun hazırlayıcısı olmuşlardır. Nihayet, 17 Temmuz 1998'de Uluslararası Ceza Divanı'nın Statüsü, Roma'da kabul edilmiş ve 1 Temmuz 2002'de yürürlüğe girmiştir. Bu çalışmada, öncelikle Statünün kabul edildiği Konferans öncesinde ve sırasında yaşanan gelişmeler ve Statü ile kurulan UCD'nin yapısal çerçevesi açıklanmıştır. Çalışmanın ağırlık noktasını teşkil eden konular ise, Divan'ın yargı yetkisi ve Statü'de yer verilen ceza hukuku genel hükümleri niteliğindeki kurallar olmuştur. Uluslararası Ceza Divanı (UCD), millî yargı yetkisini tamamlayıcı bir niteliğe sahiptir. UCD'nin yetkisi, ulusal merciler yargılama yapma konusunda isteksiz iseler ya da gerçekten muktedir değilseler devreye girecektir. Yargı yetkisine giren fiiller, Statü'nün yürürlüğe girmesinden sonra gerçek kişiler tarafından işlenen soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve ileride tanımı yapılıp Statü'ye dahil edilmek kaydıyla saldırı suçundan oluşmaktadır. Statü'ye taraf bir devletin ülkesinde ya da vatandaşı tarafından işlenen fiiller; BM Güvenlik Konseyi veya bir taraf devletin bildirmesi ya da savcının re'sen harekete geçmesi üzerine kovuşturulabilmektedir. Yapılacak yargılamada, ulusal ceza hukuklarında kabul edilmiş ceza hukuku kurumlarından hemen hepsi, Statü'deki kısmen değişik içerikleriyle uygulama alanı bulacaktır.