Tarihi Vaniköy Cami minaresinin deprem performansının doğrusal olmayan analiz yöntemleriyle belirlenmesi ve iyileştirilmesi

Tarihi minarelerin yapısal bütünlüğü bozulmadan kültürel miras olarak gelecek nesillere aktarılması oldukça önemlidir. Yığma minareler genellikle yığma tuğla, kerpiç ya da taş kullanılarak imal edilmiş olup narin yapısal sisteme sahip olmalarından dolayı deprem etkilerine karşı oldukça hassastır. Bu nedenle deprem bölgelerindeki minarelerin sismik performansının belirlenmesi ve onarım/güçlendirme dahil önlemlerin alınması çok önemlidir. Bu çalışmada söz konusu yapı türüne örnek teşkil eden Vaniköy Camii Minaresi incelenmiştir. Bu kapsamda öncelikle saha incelemeleri gerçekleştirilerek minarenin yapısal sistemi, taşıyıcı elemanları ve hasar durumu tespit edilmiştir. Ardından minarenin mevcut ve güçlendirilmiş durumunun sismik performansı belirlenmiş olup restorasyon çalışmaları kapsamında önerilen iyileştirme/güçlendirme yöntemlerinin yapının sismik performansına etkisi ortaya konmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçların, tarihsel niteliğe sahip minarelerin sismik performansının gerçeğe en yakın şekilde belirlenmesi, kullanılacak analiz yönteminin ortaya konması ve deprem performansının iyileştirilmesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Minarenin statik ve deprem etkileri altındaki performansını belirlemek amacı ile mevcut ve güçlendirilmiş durumun sonlu eleman modeli hazırlanmış olup "Opensees" programı ile nonlineer (doğrusal olmayan) artımsal itme analizleri gerçekleştirilmiştir. Minarenin mevcut ve güçlendirilmiş durumunun, TYDRYK-2017 esas alınarak belirlenen, DD-3 depremi için ''Sınırlı Hasar'', DD-2 depremi için ''Kontrollü Hasar'', performans hedeflerini sağlayamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Koruma ilkeleri çerçevesinde, yapılan müdahalelerin (enjeksiyon, çatlak onarımı, kesit tamamlamaları, korozyon onarımı, tekstil donatılı harç ile güçlendirme vb.) sınırlı oluşu sebebiyle hedeflenen performans seviyelerine ulaşılmamıştır. Ancak önerilen güçlendirme yöntemi mevcut yapının nihai dayanımını farklı yönlerde %14~%51 arasında artırmıştır. Onarım/güçlendirme uygulaması yapıyı hedef performans düzeyine ulaştıramamış ancak en kritik yön için deprem dayanımının %42 oranında artmasını sağlamıştır. Güçlendirme uygulaması yapının nihai dayanımını arttırmış olmakla birlikte sünekliğini bir miktar azaltmıştır. Minarenin kinematik göçme mekanizmaları kontrol edilmiş olup minarede DD-1 depreminde dönme mekanizma durumu oluştuğu görülmüştür.