Tarikatler öncesi dönemde mürşit-mürid ilişkisi

Tasavvuf, insanın manevî yönünü geliştiren ve "marifetullah"a götüren yolda ona gerekli hususları öğreten tatbikî bir hal ilmidir. Onun, hal ilmi oluşu ve konusunun marifetullah olması, tasavvufta ilerlemek isteyen kimse için bir mürşid ihtiyacını doğurmuştur. Tatbikî bir ilimde üstad olmazsa o ilim hakkı ile öğrenilemez. Seyr ü sülük yapan müride, bu yolda ilerlerken karşılaşabileceği engelleri gösteren ve takılmadan ilerleyebilmesi için gerekli talimatı veren kimseye mürşid denir. Mürşid, tasavvufun temel unsurlarından biridir. Mürid ise mürşidin bu yolda eğittiği kimsedir. Onun, manevi yolculuğunda rahat ilerlemesi için sağlam inanç ile Kur'an ve Sünnete bağlı olmanın yanında mürşidine teslimiyetinin tam olması lazımdır. Çalışmamızın ilk bölümünde, konunun daha rahat anlaşılmasını sağlamak için, mürşid ve mürid kavramları üzerinde durduk. ikinci bölümde, önce şeyh vasıtası olmaksızın ihtida eden ve tasavvufa girenlerden bahsettik. Daha sonra mürşidin, irşadı esnasında kullandığı bir takım yöntemleri izah etmeye çalıştık. Bu bölümde son olarak mürşidin, irşad ederken kullandığı mekanları ele aldık. Tasavvufta ilerleyen mürid, elde etmeye çalıştığı ilim, bir hal ilmi olduğundan, mürşide sürekli ihtiyaç duyar. Çünkü seyr ü sülük yapan kimse, değişik makam ve haller elde etmeye devam eder. Mürid, her makamın ve halin gereğini, ancak bunu tecrübe edip mürşid olan birinden öğrenecektir. İstisnaları olmakla birlikte, mürşid olmaksızın mürid, seyr ü sülûkunu tamamlayamaz. Kendisi bir yerlerde muhakkak hata yapar hatta yanlış istikamete bile kayabilir. Bu yüzden "şeyhi olmayanın, şeyhi şeytandır" sözü tasavvuf çevrelerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Şeyhin bu denli önemi olması nedeniyle son bölümde de bu konu üzerinde durmayı uygun bulduk. Bunu yaparken önce mürşidin fonksiyonu izah etmeye çalıştık. Ardından da şeyhin önemi ile ilgili olarak tarikatler öncesi dönemde ve tarikatler döneminde söylenenlerin tahlilini yaptık. Bu bölümün sonunda da üveyislik ile ilgili kısaca bilgi verdik.