Taşımalı ve merkezi eğitim veren ortaokullardaki öğrencilerin müzik dersine yönelik metafor örneklerinin karşılaştırılması (Şanlıurfa ili örneği)

Bu araştırmanın amacı; taşımalı ve merkezi eğitim veren ortaokullarda öğrenim gören öğrencilerin müzik dersine yönelik oluşturdukları metafor örneklerini incelemek ve buradan hareketle öğrencilerin müzik dersi ile ilgili düşüncelerini belirlemek ve karşılaştırmaktır. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden olgu bilim (fenomenoloji) desenidir. Araştırmada nitel veri analizi yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Kaynak tarama ile literatür oluşturulmuş ve veriler içerik analizi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmanın evrenini Şanlıurfa ili ortaokul öğrencileri, örneklemini ise Şanlıurfa ili Karaköprü ilçesinde yer alan iki taşımalı (Hamurkesen Ortaokulu, Akziyaret Ortaokulu), iki merkezi (Molla Gürani Ortaokulu, Güzelşehir Ortaokulu) eğitim veren ortaokulun 5, 6, 7 ve 8. sınıflarında öğrenim görmekte olan öğrenciler oluşturmaktadır (N= 472). Araştırmada veri toplama aracı olarak; "Müzik dersi .…. gibidir.", "Çünkü .…'' cümlesini tamamlamaları istenilen ve kişisel bilgilerinde yer aldığı görüşme formu uygulanmıştır. Öğrencilere görüşme formu uygulanmasından önce metaforun ne anlama geldiği örneklerle açıklanarak tam olarak kavramaları sağlanmıştır. Verilerin analizi ise metaforların belirlenmesi, metaforların sınıflandırılması, kategori geliştirme ve SPSS 21 programı aracılığıyla yüzde ve frekans hesaplama olmak üzere dört aşamada gerçekleştirilmiştir. Araştırmada ortaokul öğrencilerinin müzik dersi kavramına ilişkin 280 adet metafor ürettikleri belirlenmiştir. İlk sırada "eğlence" metaforu (f =26), ikinci sırada "hayat" "huzur" ve "oyun" metaforları (f =11) yer almaktadır. Üretilen metaforlar ortak özellikleri bakımından incelenerek müzik dersi kavramına ilişkin 31 farklı kavramsal kategori altında toplanmıştır. Bu kategorilerden "Müzik Dersi Eğlencelidir." kategorisinin 80 metaforla ilk sırada, "Müzik Dersi Mutluluk Verir." kategorisinin 62 metaforla ikinci sırada, "Müzik Dersi Rahatlatır." kategorisinin 41 metaforla üçüncü sırada yer aldığı tespit edilmiştir. Üretilen metaforlar çeşitlilik açısından incelendiğinde taşımalı okul türü öğrencilerinin 143 farklı metafor, merkezi okul türü öğrencilerinin 179 farklı metafor ürettiği, 42 metaforun her iki okul türü öğrencileri tarafından üretildiği tespit edilmiştir. 26 öğrencinin oluşturduğu eğlence metaforunun 19'u taşımalı okul türü öğrencileri tarafından, 7'si merkezi okul türü öğrencileri tarafından üretilmiştir. Oluşturulan 31 kategoride taşımalı okul türü öğrencileri 26 kategoride, merkezi okul türü öğrencileri 28 kategoride metafor üretmiştir. 80 metafor ile "Müzik Dersi Eğlencelidir" kategorisinde taşımalı okul türü öğrencileri 47 metafor, merkezi okul türü öğrencileri 33 metafor üretmiştir. Kategori oluşturamayan 14 öğrenciden 13'ü taşımalı okul türü öğrencileri, 1'i merkezi okul türü öğrencisi olarak belirlenmiştir. Yapılan bu karşılaştırma sonucunda merkezi okul türü öğrencilerinin, metafor çeşitliliği, üretilen tüm metaforların açıklanması ve daha fazla kategori oluşturma açısından sosyo-kültürel çevrenin gelişmişlik düzeyinin, eğitim seviyesinin, eğitim imkânlarının ve öğrencinin müzik dersine olan ilgisinin de etkileriyle taşımalı okul türü öğrencilerine göre daha olumlu sonuçlar ortaya koyduğu tespit edilmiştir. Anahtar Sözcük: Müzik, Müzik Dersi, Metafor.