Tıbbi ikilem içeren güncel uygulamalarda hekimlerin görüş ve farkındalıklarının değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamızda Türkiye'nin farklı yerlerinde farklı alanlarda çalışmakta olan hekimlerin mesleki hayatları boyunca karşılaştıkları veya karşılaşacakları güncel tıbbi ikilem içeren olaylara yaklaşımlarını değerlendirmek ve elde edilen veriler sonucunda hekimlerin yaklaşımındaki eksiklikleri belirlemek, bu eksikliğin giderilmesi için önerilerde bulunmak amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmada pratisyen hekimler, farklı uzmanlık dallarından asistan hekimler ve uzman hekimler olmak üzere 304 hekime 16 soruluk önermeden oluşan bir anket sunuldu. Çalışmaya katılacak gönüllü sayısı çalışmanın anlamlılığı için G-Power güç analizi ile belirlenmiştir. Katılımcılara uygulanacak anketin güvenilirlik analizi Cronbach's Alpha testi ile belirlenmiştir. Anket Google Forms üzerinden online olarak yapıldı. Elde edilen veriler IBM SPSS 26 istatistiksel analiz programı yardımı ile değerlendirilmiştir. Nicel değişkenler ortalama, standart sapma ile nitel değişkenler frekans ve yüzde kullanılarak sunulmuştur. İstatistiksel olarak anlamlılık düzeyi α = 0.05 olarak tanımlanmıştır. Bulgular: Çalışmamızda ülkenin birçok yerinde görev yapmakta olan farklı alanlarda çalışan Google Forms üzerinden anket dolduran 304 hekim (K= %54,3 E= %45,7) (yaş medianı 30-39) değerlendirmeye alındı. Kız çocuğunun genital muayeneyi kabul etmediği fakat mahkemenin genital muayene kararının olduğu önermeye hekimlerin % 44,7'sinin Kesinlikle Katılmadığı, % 24,3'ünün Katılmadığı görüldü. Tutuklu birinin kelepçeli muayenesi önermesine hekimlerin % 40,5'inin Kesinlikle Katılmadığı, % 25,0'inini Katılmadığı gözlendi. Zihinsel engelli çocuğu imza karşılığı eve gönderilebileceği önermesine hekimlerin % 40,8'inin Kesinlikle Katılmadığı, % 40,8'inin Katılmadığı gözlendi. Estetik ve kozmetik uygulamalarla alakalı önermeye "Kesinlikle Katılıyorum/Katılıyorum" yanıtı veren hekimlerin oranının %53,6 olduğu, %38,4'ünün (n=117) önermeye katılmadığı, %7,9'unun (n=24) kararsız olduğu bulundu. Açlık greviyle ilgili önermeye "Kesinlikle Katılıyorum/Katılıyorum" yanıtı veren hekim oranı %77,6 (n=236), "Kesinlikle Katılmıyorum/Katılmıyorum" yanıtı veren hekimlerin oranı %12,1 (n=37), karasız olan hekim oranı %10,2 (n=31) olarak belirlendi. Sağlık kuruluşu dışında muayene önermesine hekimlerin %32,6'sının Katılmadığı belirlendi. Tek hekimin otopsi yapabileceği önermesine hekimlerin % 29,6 oranında Katılmıyorum, %27,0'inde Katılıyorum görüşlerinde olduğu gözlendi. Sonuç: Hekimler, meslek hayatları boyunca tıbbi etik ilkeler ile hukuki yükümlülüklerin örtüşmediği ya da birbiriyle çatıştığı durumlarla sıklıkla karşılaşmakta ve bu tür etik-hukuki ikilemleri etkin biçimde yönetmeleri beklenmektedir. Bu bağlamda, her hekimin adli tıp uygulamaları, mesleki etik sorumluluklar ve bu sorumluluklara yön veren ulusal ve uluslararası mevzuat hakkında bilgi sahibi olması bir zorunluluktur. Hekimlerin söz konusu karmaşık durumlara hazırlıklı hale gelmelerini sağlamak amacıyla, bu konulara yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi, mevcut programların standardize edilmesi ve sağlık hizmetlerindeki güncel ihtiyaçlara uygun şekilde sürekli olarak güncellenmesi büyük önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Adli tıp, tıbbi ikilem, tıp etiği, hekim yaklaşımı