Tedarik zinciri risk yönetimi modellemesi: Bayes ağları yaklaşımı ve akaryakıt dağıtım sektöründe bir uygulama

Belirsizlik olgusu tedarik zincirlerinin amaçlarına ulaşmasını engelleyen faktörlerin başında gelmektedir. Tedarik zincirlerinin karmaşıklığı arttığında, riskleri keşfetme ve bu risklere karşı uygun stratejiler geliştirme ihtiyacı, rekabetçi ortamda hayatta kalmak adına oldukça önemli hale gelmektedir. Bu çalışmada, tedarik zincirinin aşağı yönlü risklerini yönetmek için Bayes ağları ve içerik analizi yöntemlerine dayalı kavramsal bir model önerilmiştir. Önerilen modelde dört aşama (risk belirleme, risk analizi, risk ölçme ve risk değerlendirme) ve on iki adım bulunmaktadır. Önerilen model bir vaka çalışması olarak 2019 yılı Ocak ile Ekim ayları arasında Opet Petrolcülük AŞ'de uygulanmıştır. Bu çalışmada müşteri şikâyetleri, tedarik zincirinin alt kademelerinde meydana gelen riskler için bir bilgi kaynağı ve gelecekte oluşacak riskler için sinyal olarak değerlendirilmiştir. Yapılan içerik analizinde iki kırılma riski (sözleşme fesih riski ve acil durum riski) ve bu iki riskle ilintili dokuz ön risk ile üç risk kaynağı keşfedilmiştir. Bayes ağında bu göstergeler birer rassal değişken olarak tanımlanmış ve aralarındaki karşılıklı bağımlılıklar yapılandırılmıştır. Böylece risk göstergelerinin önsel olasılıkları hesaplanmıştır. Daha sonra altı farklı senaryo altında modele çeşitli kanıtlar eklenerek sonsal olasılıkların nasıl değiştiği gözlemlenmiştir. Ayrıca, bu olasılıkların cevap hızına duyarlılıkları da hesaplanmıştır. Sonuç olarak, kırılma risklerinin büyüklüğü ve duyarlılığı göz önüne alınarak, beş farklı yanıt stratejisi (transfer, çeviklik, kontrol, takip, erteleme) önerilmiştir. Geliştirilen modelin, kırılma risklerine karşı bir erken uyarı sistemi olarak kullanılabilmesinin yanında, tedarik zincirinde operasyonel ve taktik düzeyde alınan kararlara destek sağlayacağı düşünülmektedir.