Tefsir geleneğinde Hz. Meryem

Kur'ân'da ismiyle açıkça zikredilen tek kadın Hz. Meryem'dir. Kur'ân'da on iki farklı sûrede, otuz dört defa "Meryem" isminin geçmesi ve müstakil bir sûreye isim olması Hz. Meryem'i özel kılmaktadır. Kur'ân'ın bu müstesna kadına verdiği önem, tefsir kaynaklarında ele alınmış, bu eserler Hz. Meryem'le ilgili bilgiler vermişlerdir. Batıda, bir kült haline getirilen Hz. Meryem çok geniş bir yelpazede incelenmiş, iman ve tevhidi önceleyen Kur'ân ise Hz. Meryem'i seçkinliği, kulluğu, teslimiyeti ekseninde anlatmıştır. Bu çalışmada tefsirlerde Hz. Meryem'le ilgili yorumlar tespit edilmiş ve bu yorumların beslendiği zemin ortaya konulmuştur. Çalışmamızın birinci bölümünde Hz. Meryem'in Hıristiyanlık ve Yahudilikteki statüsü belirlenmiştir. "Kur'ân'da Hz. Meryem'in tarihi şahsiyetinin konu edinildiği ikinci bölümde, tefsirler Hz. Meryem'in ailesi, annesinin onu adaması, Meryem isminin verilmesi, güzel bir bitki gibi yetiştirilmesi, bakım ve himayesi gibi mevzular bakımından incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise tefsir geleneğinde anne olma süreci ve teslisin bir unsuru olup olmaması, âyet kılınması, vahiy veya ilhama mazhar olması bağlamında Hz. Meryem'in teolojik kimliği araştırılmıştır. Yaptığımız araştırma sonucunda, tefsirlerde bu konunun, Yahudilerin Hz. Meryem'e attıkları zina iftirasına karşı onun iffetini vurgulayan, öte yandan Hıristiyanların Hz. Meryem'i Tanrı'nın annesi olarak görmesini sert biçimde reddeden Kur'ân'ın üslubuna paralel bir şekilde ele alındığı görülmüştür. Tefsir geleneğinde, Hz. Meryem hakkında İsrâiliyat türünden bilgilere yer verilmekle birlikte Hristiyan teolojisine ait eserlerden farklı olarak İslâm'ın tevhide verdiği önemi yansıtan bir anlatım tarzı kullandığı anlaşılmıştır.