An impact assessment model for technology development programs

Bir ülkenin sürdürülebilir ekonomik ve sosyal gelişimi, kendine ait teknoloji geliştirme yetenekleri ve inovasyon yetenekleri ile doğrudan ilişkilidir. Teknoloji geliştirme faaliyetleri, tüm Ar-Ge sisteminin en zorlu süreci olarak kabul edilmektedir. Bu faaliyetlerin gerektirdiği geniş kaynaklar, birden fazla paydaşların koordinasyon zorlukları ve birçok riskli yönetsel gereksinimler sebebiyle teknoloji geliştirme programlarına çoğunlukla kamu sektörü fon sağlamakta ve yürütmektedir. Bu nedenle, gelişmiş ülkeler sürdürülebilirlik, hesap verebilirlik ve etkinlik amacıyla çeşitli etki değerlendirme faaliyetleri uygulamaktadırlar. Bu tez özellikle kamu tarafından finanse edilen teknoloji geliştirme programları için sürdürülebilirlik, hesap verilebilirlik ve etkili yönetim için bir etki değerlendirme modeli sunmaktadır. Önerilen model üç alt modülden oluşmaktadır. Bunlar sırasıyla teknoloji değerlendirme modülü, ekonomik çıktı değerlendirme modülü ve ekonomik sonuç değerlendirme modülüdür. Önerilen modelin kullanılabilirliğini kanıtlamak için deneysel bir vaka çalışması yapılmıştır. Uzman incelemeleri, Türkiye'nin en itibarlı enstitülerinden, üniversitelerinden, araştırma merkezlerinden ve fon kurumlarında çalışan 35 nitelikli araştırmacıları, proje yöneticileri, akademik personel ve program uzmanları tarafından yapılmıştır. Analitik hiyerarşi süreci (AHP) ve TOPSIS yöntemleri, 9 teknolojik göstergeye göre nitel teknoloji olgunluk düzeyini analiz etmek için kullanılmıştır. Programın ekonomik çıktılarının gerçekleşen ekonomik geri kazanım değerleri ve beklenen ekonomik geri kazanım değerleri hesaplanmıştır. Sonuçlar, bir teknoloji geliştirme programının nitelikli araştırmacı istihdamı, ulusal tasarım yeterliliği ve teknolojik prototiplerin kullanıma alınması göstergelerine öncelik vermesi gerektiğini göstermektedir. Ulaşılan nitel teknoloji olgunluk seviyesi sürdürülebilirliğinin nasıl sağlanabileceğinin anlaşılması amacıyla hesaplanmıştır. Ayrıca yetersiz kalınan göstergeler de görülebilmektedir. Bununla birlikte, hesap verilebilirlik kapsamında bir ağ etki şeması ve ekonomik geri kazanım oranları hesaplanmıştır.