TOPSIS
143 theses under this subject heading
Borsa İstanbul (BİST)'da yer alan yatırım ortaklığı şirketlerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile finansal performanslarının karşılaştırılması
Bu çalışmada, Borsa İstanbul (BİST)'da bulunan gayrimenkul yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve menkul kıymet yatırım ortaklıklarının 10 adet finansal oran yardımı ile finansal performanslarının TOPSIS, VIKOR ve PROMETHEE yöntemlerine göre sıralanıp sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamına Borsa İstanbul (BİST)'da kayıtlı olarak faaliyet gösteren 28 gayrimenkul yatırım ortaklığı, 4 girişim sermayesi yatırım ortaklığı ve 9 menkul kıymet yatırım ortaklığı dâhil edilmiştir. 2014-2018 dönemini kapsayan 5 yıllık döneme ilişkin likidite, finansal yapı, faaliyet ve kârlılık oranları, KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu) ve şirketlerin faaliyet raporlarından elde edilen veriler aracılığıyla hesaplanmıştır. Hesaplanan finansal oranlar, TOPSIS ve VIKOR yöntemi için Microsoft Office Excel 2019 programı, PROMETHEE yöntemi için Visual Promethee Academic programı aracılığıyla bütünsel bir değerlendirme yapabilmek amacıyla tek bir puana çevrilmiş ve işletmelerin finansal performansları matematiksel olarak sıralanmıştır. Çalışmanın sonucunda kullanılan yöntemlerin sonuçları gayrimenkul yatırım ortaklıkları, girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve menkul kıymet yatırım ortaklıkları bakımından karşılaştırılmış olup çıkan sonuçlar birbirlerine yakın olsalar da birebir örtüşmemektedir. Anahtar Kelimeler: Finansal Performans, Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri, TOPSIS, VIKOR, PROMETHEE, Yatırım Ortaklıkları
Çok kriterli karar verme yöntemlerinden TOPSIS ve COPRAS kullanılarak finansal performans analizi: Borsa İstanbul'da işlem gören enerji sektörü firmaları üzerine bir araştırma
Günümüzde refah düzeyine erişmiş ve erişme yolunda olan tüm toplumlarda enerji gerek toplumsal gerekse ekonomik boyutta halkın ferah ve huzurunu olabilecek en yüksek seviyeye ulaştırma amacına hizmet eden en değerli unsurlardandır. Mevcut koşullar içerisinde bulunduğumuz zamanda gelişme konusunda büyük bir hızla ilerleyen teknolojik yeniliklerle doğru orantılı bir şekilde daha fazla ihtiyaç duyulmaya başlanan enerji kaynaklarına bağlı olarak sürekli gelişen, büyüyen enerji dünyası, tüm ekonomik sektörlerde gün geçtikçe daha da fazla tercih edilmeye başlamıştır. Söz konusu gelişmeler ışığında, enerji sektöründe hizmet veren kuruluşlara olan ilgi de hızla artış göstermiş ve bu sektörün firmaları daha fazla önem kazanmışlardır. Dünyanın değişen demografik yapısı sonucu artan nüfus ve azalan doğal enerji kaynakları, enerji sektöründe faaliyet gösteren firmaların enerji kaynaklarını artırma çabalarını daha da kritik hale getirmiştir. Bu çabaların, çevrenin, ekosistemlerin, yaşam alanlarının ve sağlık durumunun olumsuz etkilenmemesi gerektiği de önemlidir. Enerji sektörü, bir toplumun ekonomik gelişimi ve refahı açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu nedenle, enerji sektöründeki tüm işletmelerin mali imkanlarının kuvvetli olması gerekmekte aynı zamanda bu alanda sergileyecekleri performansın hem ekonomik hem de toplumsal refah için büyük bir öneme sahip olduğu vurgulanmalıdır. Gerçekleştirilen çalışmanın amacı, enerji sektöründe faaliyetleri bulunan ve Borsa İstanbul'da (BIST) işlem gören mali açıdan en iyi derecelere sahip ilk 15 enerji şirketinin mali durumunu değerlendirmektir. Bu değerlendirme, çok kriterli karar verme yöntemlerinden olan Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) ve COmplex PRoportional ASsessment (COPRAS) metotları kullanılarak karşılaştırmalı bir şekilde yapılmaktadır. Bu çerçevede, 2019 yılından itibaren son beş yılın verileri kullanılarak, Borsa İstanbul'da işlem gören ve finansal verileri en iyi durumda olduğu görülen ilk 15 enerji şirketi incelenmiştir. İncelenen şirketlerin beş yıllık finansal verileri www.kap.org.tr web sitesinden temin edilmiştir. Toplanan veriler, önce TOPSIS ve COPRAS yöntemleriyle ayrı ayrı, ardından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir.
Türkiye'de faaliyet gösteren hayat dışı sigorta şirketlerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile performans değerlemesi
Küreselleşen ülke ekonomileri, teknolojik değişimin her geçen gün artan hızı, müşteri ihtiyaç ve isteklerinin tam zamanında karşılanması zorunluluğu, her alanda yaşanan bu hızlı değişimin yarattığı belirsizlik, artan rekabet koşulları mal, hizmet ve bilgi üreten tüm şirketleri etkilemektedir. Şirketler, bu değişimlere entegre olamadıkları, doğru zamanda doğru kararlar alamadıklarında ve bu kararları uygulamaya geçiremediklerinde, ilgili endüstri branşında yok olma tehlikesi gibi birçok problemle karşı karşıya kalabilmektedir. Dolayısıyla günümüz sigorta şirketleri kaynaklarını daha etkin ve verimli kullanabilmek, rasyonel kararlar alabilmek, geleceğe yönelik doğru stratejiler geliştirebilmek, mevcut finansal durumlarını iyi değerlendirebilmek, kendilerini rakip şirketlerle doğru bir şekilde kıyaslayabilmek ve sektörde sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmek için çeşitli analitik yöntemler kullanarak performans değerlemesine gereksinim duyarlar. Bu gereksinim neticesinde son yıllarda literatürde sigorta şirketlerinin performansını değerlemeye yönelik araştırmalarda çok kriterli karar verme yöntemlerinin (ÇKKVY) çalışıldığı görülmektedir. ÇKKVY, kompleks bir karar sürecinde çoklu ve birbiri ile çelişen kriterlere sahip problemlerin değerlemesinde en uygun çözümün ya da en iyi alternatifin seçimini sağlar. Bu çalışma ile Türkiye'de faaliyet gösteren hayat dışı sigorta şirketlerinin finansal performansının çok kriterli karar verme yöntemleri (TOPSIS, VIKOR ve MOORA-ORAN) ile değerlemesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda 2013-2019 sürecinde faaliyetlerini kesintisiz olarak sürdüren hayat dışı sigorta şirketlerinin performans skorları ilgili yıllar ve yöntemler bazında göreli olarak değerlendirilmiştir ve karar vericilere yol gösterebilecek veriler elde edilmeye çalışılmıştır. Farklı modeller çerçevesinde yapılan performans değerlemesi bulgularına dayanarak performans sıralamasında genel olarak üst sıralarda veya alt sıralarda yer alan bunun yanı sıra yıllar itibariyle sıralama skorlarıyla aşağı ve yukarı yönlü dikkat çekici dalgalanmalar gösteren şirketler belirlenmiştir ve bu farklılıkların oluşmasında etkin olan faktörler ve bu faktörlerle ilişkili sebepler üzerinde durulmuştur. Çalışmada modellerin metodolojilerindeki farklılıkların ortaya çıkan bulguları etkilediği ve bunun yanı sıra kriterlere verilen ağırlık değerlerinin alternatiflerin performans skorlarını değiştirdiği sonucuna ulaşılmıştır.
Çok kriterli karar verme yöntemlerinin çevre mühendisliğinde uygulanması
Katı atık depolama tesisleri, atıkların kontrollü bir şekilde biriktirilip kontrollerinin yapıldığı alanlardır. Nüfusun artması ile artan atık miktarlarının, insan sağlığına ve çevreye zarar vermemesi için atık depolama tesislerinin oluşturulması gereklilik haline gelmektedir. Atık yönetiminin en önemli aşamalarından biri bu depolama tesislerinin yer seçimidir. Depolama tesislerinin yer seçiminde pek çok kriter dikkate alınmalıdır. Bu seçimleri gerçekleştirmek için çok kriterli karar verme teknikleri gibi birçok teknik vardır. Bu tekniklerle, potansiyel tesisler arasından en uygun seçim yapılmasına imkan sağlanmaktadır. Bu çalışmada, Mersinli (2021)'nin AHP verilerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda, her kritere özel skalalar oluşturulmuş ve yeniden skorlama tekniği ile TOPSIS ve VIKOR tekniklerinde kullanılması için karar matrisi oluşturulmuştur. Bursa ili için en uygun alternatif tesisin tespit edilmesi amaçlanmış, TOPSIS ve VIKOR teknikleri uygulanmıştır. Daha sonra AHP, TOPSIS ve VIKOR tekniklerinin sonuçları karşılaştırılmıştır. Uygulanan tekniklerdeki sıralama sonuçlarına göre, aday tesislerin en uygunu, tekniklerin hepsinde aynı bulunmuştur.
An empirilcal-the case of comparison of company's place in computer sector with value based performance analysis model
World wide economic developments force businesses to work in more complex and competitive business environments. The most important way to overcome this challenge is through the creation of sustainable added value. Businesses can only provide superior value with added value. In this context, value-based performance measurement methods are at the forefront. EKD is the most widely accepted performance measurement method because it is both easy to implement and clear and understandable. In this study, it is aimed to show how the business activities contribute to the value of the business as a result of the integration of the EKD method with the TOPSİS method by considering the information sector traded in the Borsa İstanbul (BİST), which tends to create the most added value. As a result of EKD values reached in practice, TOPSİS method is applied from performance measurement techniques to order EKD values.It has been tried to measure the net operating profit after tax (VSNFK), the basic steps of EKD, and the contribution of the invested capital and weighted average capital cost (AOSM) to achieve EKD value. EKD value is formed in the result of the study made; it was observed that the post-tax net operating profit and the invested capital had a positive relationship with the EKD value and weighted average capital cost has a negative relation. Although it is believed that the invested capital is positive in general, it is important to provide returns. The results were interpreted in the direction of the findings, suggestions and criticisms were made and important findings were obtained in terms of proper financial management and performance Evaluation. Keywords: Value Based Performance Measurement, Economic Value Added, TOPSİS, BİST Technology Companies.
Çift kutuplu tek değerli nötrosofik graflar üzerinde TOPSIS metodu ve uygulamaları
Bu tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde graf teorisi, bulanık küme, bulanık graf, sezgisel bulanık küme, sezgisel bulanık graf, nötrosofik küme, nötrosofik graf, çift kutuplu nötrosofik küme, çift kutuplu nötrosofik graf, TOPSIS metodu ve çift kutuplu nötrosofik TOPSIS metodu hakkında temel bilgiler verildi. Bu yapıların tarihçesinden bahsedildi. İkinci bölümde, bulanık kümeler, bulanık graflar, sezgisel bulanık kümeler, sezgisel bulanık graflar, nötrosofik kümeler, nötrosofik graflar, çift kutuplu nötrosofik kümeler, çift kutuplu nötrosofik grafların temel tanımları ve teoremleri ile çift kutuplu nötrosofik TOPSIS metodu ve çift kutuplu nötrosofik Hamming uzaklık ölçümünün temel tanımları verildi. Çift kutuplu nötrosofik grafların alt başlıkları incelenip örnekler verildi ve graf şemaları çizilmiştir. Üçüncü bölümde çift kutuplu tek değerli nötrosofik graflar üzerinde ilk defa çift kutuplu tek değerli nötrosofik TOPSIS metodu uygulanmıştır. Bu bölümde verilen uygulamada çift kutuplu nötrosofik TOPSIS metodundan, yeni bir ortalama değer operatöründen (genelleştirilmiş) ve çift kutuplu nötrosofik Hamming uzaklık ölçümünden yararlanıldı. Dördüncü bölüm karşılaştırma bölümüdür. Üçüncü bölümde elde ettiğimiz uygulamadan çıkan sonuç ile dördüncü bölümde çift kutuplu nötrosofik graflarda çok kriterli karar verme başvuruları yöntemi ile çözülen uygulamanın sonuçları karşılaştırıldı ve bulunan sonuçlar incelendi. Son bölümde ise bu tezden elde edilen sonuçlara yer verildi.
The impact of COVID-19 on the financial structure of the ground handling industry: The case of Çelebi Aviation Holding
The aviation industry consists of many interrelated components and there are many factors that affect the functioning of these components. External shocks are one of these factors, and the covid epidemic that the world is exposed to today has left deep scars on the aviation industry. The shrinkage of air transport due to the effect of the epidemic brought along financial problems for ground services, which are responsible for the operational process. The aim of this study is to reveal the financial effects of Covid 19 on ground handling services, to determine how their financial performance can be affected in the next possible crises and what kind of measures can be taken. In this context, the data included in the annual reports published from 2009 to 2020 were used to observe the effects of the Covid-19 Pandemic on Çelebi Ground Handling Inc. in a reliable and consistent manner. Entropy-based TOPSIS method was used in the research. The criteria were weighted with the Entropy method and then the alternatives were classified with the help of the series formed by using the TOPSIS method. These data are determined as Net sales, Profit Before Interest Tax, Total Assets, Equity and Number of Employees. When the results of the research are examined in general, the criterion with the highest importance is Total Assets, while the year 2018 was determined as the most financially successful year of the company. However, it has been observed that the Covid-19 Pandemic has negative financial effects on the company.
Kırşehir ilinde idari bölünüşün entropi tabanlı TOPSIS yöntemi ile yeniden düzenlenmesi
Türkiye'de bazı ilçeler, kamu yararı gözetilmeden popülist politikaların etkisiyle kurulmuştur ve bu durum kamu kaynaklarının israfına yol açmaktadır. Bu çalışmada Kırşehir'de varlığının kamu yararına uygun olmadığı düşünülen ilçelerin tüzel kişiliklerinin kaldırılması, diğer ilçelerle bütün olarak veya bölünerek birleşme gibi seçeneklerle değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Kırşehir ilindeki idari merkez vasfını sağlamayan ilçeler, ilgili kanunlara dayanarak geliştirilen 36 kriterle, entropi ve TOPSIS yöntemleriyle belirlenmiştir. TOPSIS sonucunda diğer ilçelere göre daha yüksek rank değerine sahip olan Akçakent, Akpınar ve Boztepe ilçeleri idari birim olma koşullarını yerine getirmek noktasında sorunlu ilçeler olarak değerlendirilmiş; bu ilçeler dışarıda tutularak Çiçekdağı, Kaman, Mucur ve Merkez ilçelerine ArcGIS programı üzerinden Thiessen Poligonu metodu uygulanmıştır. Tüzel kişiliği kaldırılması gereken ilçelerin ildeki hangi ilçeyle birleştirileceği veya bu ilçelerin nasıl bölüneceği konusunda poligon sınırlarına yakın olan köylerin ilgili ilçelerle olan mesafeleri göz önüne alınmıştır. Bu köy merkezlerinin hangi ilçe merkezine daha yakın olduğunu belirlemek için karayolu gerçek mesafeleri hesaplanmış ve belirlenen köylerin muhtarlarıyla görüşmeler yapılmıştır. TP sınırındaki köylerin hangi ilçeye bağlanması gerektiği bu veriler sonucunda belirlenmiş ve köylerin idari bağlılık değişim önerileri bu görüşmelere dayandırılmıştır Çalışmada Kırşehir'de nüfusu azalan köylerin tüzel kişilikleri de değerlendirilmiştir. Köylerin birleştirme işlemi, yeni köy kurulmasına ilişkin yönetmelikte öngörülen asgari nüfus sınırı 150 kişi ve yerleşim yerleri arası azami mesafenin 5 kilometre olması dikkate alınarak gerçekleştirilmiştir. Bu veriler değerlendirilerek iki ayrı model önerilmiştir. Birinci modelde Kırşehir ilinin Merkez ilçe, Kaman, Mucur ve Çiçekdağı ilçelerinden oluşması; ikinci modelde Merkez ilçe, Kaman ve Mucur ilçelerinin Kırşehir'e bağlı kalması fakat Çiçekdağı ilçesinin Yozgat'ın Yerköy İlçesiyle birleştirilmesi önerilmiştir.
32CrMoV12-10 çeliğine uygulanan farklı ısıl işlem koşullarının mekanik özelliklere ve nitrürlemeye etkisinin incelenmesi
32CrMoV12-10 çeliği sanayide dayanım ve tokluğun önemli olduğu uygulamalarda sıkça kullanılan bir malzeme olup silah namluları, dişliler ve rulmanların imalatında kullanılmaktadırlar. Bu malzemelerden parça üretiminde çoğunlukla ıslah ve yüzey sertleştirme (nitrürleme) ısıl işlemleri uygulanması önem arz etmektedir. Üretilen parçaların çalışma ömürlerinin uzun ve verimli olmaları için ısıl işlem koşullarının uygun bir şekilde belirlenmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada kullanılacak olan 32CrMoV12-10 çeliği ticari olarak temin edilip farklı koşullarda ısıl işleme tabi tutuldu. Üç farklı ısıl işlem sıcaklığı, üç farklı ısıl işlem süresi ve üç farklı soğutma sıvısı kullanıldı. Bu değişkenlerin malzemenin mekanik özellikleri üzerindeki etkisi incelendi. TOPSIS (İdeal Çözümlere Yakınlık Yoluyla Tercihlerin Sıralanması Tekniği) ile Taguchi Yöntemi kullanılarak ürün kalitesinin iyileştirilmesi amaçlanıp numune hazırlama, Isıl İşlem ve Soğutma işlemi takip edilerek, deneylerden alınan; darbe çentik, sertlik ve çekme testlerinde numuneler gerekli aralıklarda bulunmuştur. Bulunan sonuçlardan en optimum değerleri veren numunenin ısıl işleminin nitrasyon derinliğine etkisi incelendi. Nitrasyon derinliğinin microvickers cihazında ölçümünden sonra yeterli düzeyde olduğu anlaşılmış ve çalışma sonlandırılmıştır.
Fen lisesi öğrencilerinin meslek seçimini etkileyen faktörlerin ve meslek tercihlerinin Bulanık TOPSİS yöntemi ile incelenmesi
İnsanların meslek seçerken en çok etkilendikleri faktörleri ve en çok tercih ettikleri meslekleri belirlemek ve bunları önem derecesine göre sıralamak ikili mantıkla mümkün olmamaktadır. Çünkü gerçek hayatta insanlar karar alırken her zaman net değerlendirme yapamamaktadır. Belirsiz ifadeler kullanmaktadır. Bu durumun çözümü için Zadeh tarafından bulanık küme teorisi geliştirilmiştir. Teorinin çok kriterli karar verme yöntemlerine dahil edilmesiyle, birden fazla kriter, alternatif ve karar vericilerin olduğu problemlerin çözümü mümkün hale gelmiştir. Meslek seçimi ve seçimi etkileyen faktörler de ÇKKV yöntemleri ile çözülebilecek problemlerdendir. ÇKKV metotlarından bulanık TOPSİS yöntemi ile nitel ve nicel veriler beraber işlenebilmekte ve bulanık ifadeler sayısal verilere dönüştürülebilmektedir. Bu çalışmada, Yozgat- Merkez'de bulunan fen lisesi son sınıf öğrencilerinin meslek seçimini etkileyen faktörler ve meslek tercihleri BTOPSİS yöntemi ile değerlendirilmiştir. Faktörlerin belirlenmesinde kaynaklar titizlikle incelenerek güncel bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. En çok tercih edilen mesleklerin belirlenmesinde ÖSYM'ye ait veriler ile Yozgat-Merkez'de bulunan fen liselerinin 2015-2016 eğitim öğretim yılına ait LYS sınav sonuçları dikkate alınmıştır. İl merkezinde bulunan fen lisesi son sınıf öğrencileri için meslek seçimini etkileyen faktörleri ve meslekleri içeren bir anket formu hazırlanmıştır. Gerekli izinler alınarak Şehitler Fen Lisesi, Erdoğan Akdağ Fen Lisesi, Çözüm Koleji Fen Lisesi son sınıf öğrencilerine 2016-2017 eğitim-öğretim yılında anket uygulaması yapılmıştır. Anket uygulaması 109 öğrencinin katılımı ile gerçekleşmiştir. Öğrencilerin meslek seçimini etkileyen faktörlerin önem ağırlıklarının belirlenmesinde ve meslek tercihlerindeki önceliklerin tespit edilmesinde BTOPSİS yöntemi uygulanmıştır. Yöntemde bulanık üçgen sayılar kullanılmış ve doğrusal normalizasyon işlemi yapılarak alternatifler ve kriterler yakınlık katsayılarına göre sıralanmıştır.
Döngüsel ekonomi kapsamında Türk tarım işletmelerinin etkinlik analizi: Çok kriterli karar verme teknikleriyle bir inceleme
Günümüzde yaşanan küreselleşme ile birlikte ortaya çıkan teknolojik gelişmeler ve yoğun rekabet, işletmelerin, kaynaklarını daha etkin ve verimli kullanmalarını ve rakip firmalara karşı stratejik konumlarını ortaya koymalarını gerektirmektedir. Bu doğrultuda araştırmamın temel amacı, Borsa İstanbul'da (BİST) 2016-2021 yıllarında işlem gören tarım ve gıda sektöründe yer alan işletmelerin finansal verilerinden yararlanarak, bu işletmelerin kaynaklarını etkin ve verimli kullanıp kullanmadıklarını döngüsel ekonomi açısından araştırmaktır. Eğer varsa "Döngüsel Ekonomi"yi hayata geçirmiş olan işletmelerin etkinliklerinde ortaya çıkması muhtemel değişimleri tespit ederek, döngüsel ekonomiye önem veren ve vermeyen işletmelerin etkinliklerini karşılaştırarak Döngüsel ekonominin potansiyel faydalarına dikkat çekip, farkındalık yaratmaktır. Bu amaçla, Borsa İstanbul'a kayıt olmuş Türk tarım işletmelerinin mali tablolarından yararlanarak finansal veriler dikkate alınmış ve sektör içinde etkin olup olmadıkları Veri Zarflama Analizi ve Bulanık Veri Zarflama Analizi ile ortaya konmuştur. Ortak özelliklere sahip işletmelerin belirlenmesi için Kümeleme Analizi ve işletme performanslarının en iyiden en kötüye doğru sıralanabilmesi için TOPSIS gibi çok kriterli karar verme teknikleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgular döngüsel ekonomi yaklaşımıyla karşılaştırılarak, sonuçlar yorumlanmıştır. Araştırmamız toplam üç bölümden oluşmakta olup; birinci bölümde "Döngüsel Ekonomi" kavramı ile döngüsel ekonomi uygulamalarından bahsedilmiş ayrıca kalkınma planlarında tarımın önemi vurgulanmıştır. İkinci bölüm kapsamında; Veri Zarflama Analizi, Bulanık Veri Zarflama Analizi, TOPSIS ve Kümeleme Analizleri teorik açıdan incelenmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise; Türk tarım sektöründe döngüselliğin araştırılması için BİST'e kayıtlı tarım ve gıda sektöründe yer alan 28 işletmenin Veri Zarflama Analizi ve Bulanık Veri Zarflama Analizi ile etkinlikleri, TOPSIS yöntemi ile performans sıralamaları ve Kümeleme Analizi ile de işletmeler arasındaki benzerliklerin ortaya konulmasına çalışılmıştır. Analize konu olan 28 işletmeden beşinin BİST Sürdürülebilirlik Endeksine kayıtlı olduğu ve bu işletmelerin hem etkinlik, hem de performans konusunda diğer işletmelere örnek konumunda oldukları ve bu işletmelerin diğer işletmelere kıyasla daha benzer özelliklere sahip oldukları tespit edilmiştir.
Türkiye'de girişim sermayesi yatırım ortaklıkları ve BIST'e kayıtlı girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının finansal performanslarının analizi
Bu çalışmada, Türkiye'de BIST'e kayıtlı girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının finansal performanslarının analizinin hem rasyo analizleri kullanılarak hem de çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada ilk olarak, girişim sermayesi kavramı, girişim sermayesinin Türkiye'deki gelişimi ve girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına ilişkin esaslar ile BIST'e kayıtlı girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına ait bilgilere yer verilmiştir. Ardından, halihazırda Türkiye'de faaliyet göstermekte olan ve BIST'e kayıtlı 6 girişim sermayesi yatırım ortaklığının 2016-2021 yıllarına ait likidite, faaliyet, mali yapı ve kârlılık oranları kullanılarak şirketlerin finansal performansları hem şirket bazında hem de karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) sistemindeki analiz edilebilir verilerin toplanmasına 2016 yılında başlandığından, çalışmada yer alan şirketlerin finansal oranları hesaplandığında birbirlerinden ve genel kabul görmüş oranlardan çok farklı sonuçlar elde edildiğinden; girişim sermayesi yatırım ortaklığı sektörünün ortalama finansal oranları analiz açısından büyük önem kazanmıştır. Bu nedenle; elde edilen verileri anlamlı bir şekilde analiz edebilmek adına, çalışmamıza KAP sisteminin de veri toplama yılı olan 2016 yılından başlanmış olup, şirketlerin yıllık finansal değerleriyle çalışma yapılması amaçlandığından 2016-2021 yılları zaman serisi kullanılması uygun görülmüştür. Şirketlerin mali tablolarına, işletimi Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından yürütülen Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) "https://www.kap.org.tr/tr/" internet sitesinden ulaşılmıştır. Şirket performanslarının değerlendirilmesinde işletimi Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş. (MKK) tarafından yürütülen Veri Analiz Platformu (VAP) sisteminden elde edilen sektör ortalamaları ile yine aynı sistemden elde edilen dönemsel finansal oranların da kullanılması nedeniyle, hesaplanan verilerin tutarlı olması için oranların hesaplanmasına ilişkin formüllere, "https://www.vap.org.tr/" internet sitesinden ulaşılmış olup, derlenen bu veriler ışığında oranlar hesaplanmış ve şirketlerin performansları analiz edilmiştir. Son olarak; şirketlerin hesaplanan mali oranları üzerinden TOPSIS yöntemi kullanılarak finansal performansları analiz edilmiştir. Gerçekleştirilen analiz neticesinde 2016-2021 yılları arasında en iyi finansal performansa sahip şirketler; 2016 ve 2017 yıllarında HEDEF, 2018 yılında HUB, 2019 yılında VERUSA, 2020 yılında HEDEF ve 2021 yılında VERUSA olurken, yıllar itibariyle en kötü finansal performansa sahip şirketler; 2016 ve 2017 yıllarında RHEA, 2018 ve 2019 yıllarında GÖZDE, 2020 ve 2021 yıllarında RHEA olmuştur. 6 yıllık dönemi dikkate aldığımızda ise, göreceli olarak en yüksek performansa sahip şirket HEDEF olurken, en düşük performansa sahip şirket ise RHEA olarak görülmektedir.
Çok kriterli karar verme teknikleri ile teknoloji geliştirme bölgelerinde faaliyet gösteren firmaların performans sıralaması
Teknokentler; üniversiteler sanayi işbirlikleri ve kurumlarla ortak bilgi paylaşımı yapılan araştırma merkezleridir ve bünyesinde çok çeşitli firmalar bulundurmaktadır. Gelişen teknoloji ve rekabet beraberinde yenilikler yapmayı mecbur kılmış, teknokent bünyesindeki firmalar sanayi kuruluşlarına ve inovatif yenilik yapmak adına değişik projeler sunarak kendilerini ispat etmeye çalışmışlardır ve halen de çalışmaktadırlar. Bu sebeple daha önce yapılmamış bu çalışmada, uzman kişiler ile görüşülerek ve Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin performans değerlendirme formları araştırılarak ve uzman görüşleri alınarak Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde faaliyet gösteren firmaların sıralama problemi için değerlendirme kriterleri belirlenmiştir. Değerlendirme kriterleri, ana ve alt kriterlerden oluşan hiyerarşik bir yapıda oluşturulmuştur. Oluşturulan kriterlerin önem seviyelerini belirlemek için anket soruları oluşturulmuş ve bu alanda uzman kişilerin görüşleri alınmıştır. Anket formatı anketin doğruluğunu arttırmak amacıyla tamamen oransal ve sayısal değerlere dönüştürülmeye çalışılmıştır. Elde edilen anket sonuçlarına göre, değerlendirme kriterlerinin ağırlıklandırma yöntemi çok kriterli karar verme metotlarından olan Analatik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) ile elde edilmiştir. AHP yöntemi ile kriter ağırlıklarının belirlenmesi sonucu yine çok kriterli karar verme yöntemlerinden bir diğeri olan TOPSIS yöntemi ile entegre edilerek Çukurova Teknokent Bölgesindeki firmaların sıralaması için örnek bir uygulama yapılmıştır.
Türkiye'de futbol takımlarının başarı sıralaması: TOPSIS yöntemi uygulaması
Günümüzde futbolun toplumdaki yeri ve önemi tartışılmaz hale gelmiştir. Futbol, özünde bir rekabet oyunu olsa da gerek oynayanların gerek izleyenlerin gerek ise yönetenlerin futbolu sadece bir oyundan ibaret görmemeleri, futbolun güncel hayatta hep farklı bir konumda kalmasını sağlamış ve kendi içinde futbol endüstrisini yaratmıştır. Bu endüstri içindeki futbol takımlarının kıyasıya rekabet etmelerinin temel amacı ise başarıyı maksimize etmektir. Başarının birçok kritere bağlı olduğu karar verme (KV) problemlerinin çözümü için Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) Yöntemleri geliştirilmiştir. Bu çalışmada, ÇKKV Yöntemleri'nden biri olan TOPSIS Yöntemi kullanılarak Türkiye'de 2010:2-2017:1 yılları arasında Süper Lig'de mücadele eden seçilen bazı takımların belirlenen ağırlıklandırmalara göre performans analizi yapılmıştır. Başarının birden çok kritere bağlı olduğu bu çalışmada, kriterlerin ağırlıklandırılmasında; Eşit Ağırlık, Entropi, CRITIC ve Standart Sapma Yöntemleri ile İstatistiksel Varyans Prosedürü kullanılarak bu yöntemlerden elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Futbol, çok kriterli karar verme, TOPSIS yöntemi, ağırlıklandırma yöntemleri
Lojistik sektöründe sürdürülebilir performans ölçümü için AHP ve TOPSİS yöntemlerinin kullanılması: Lojistik firmaları üzerine bir uygulama
Sanayi devrimi ile başlayıp II. Dünya Savaş'ından sonra hız kazanan makineleşme süreci; kentselleşme ve sanayileşme sürecini de hızlandırmıştır. Ancak geçen yıllarda birçok sorun kendisini belli etmeye başlamıştır. Kontrolsüz nüfus artışı, planlı uygulamayan kentleşme süreci, doğaya kaldırabileceğinden fazla miktarda salınımı yapılan CO2 (sera gazı) doğanın dengesini bozmuş ve çeşitli sorunlar baş göstermiştir. Bu sorunların arasında sürdürülebilir kalkınma kavramı ortaya çıkmış ve insanoğlunun doğaya yaptığı tahribatı ve gelecek nesillerin kaynaklarını yok etmeden kalkınmanın mümkün olabileceğini göstermiştir. Lojistik küreselleşme sürecinde lokomotif görevi gören önemli bir sektör haline gelmiştir. Ancak lojistik faaliyetlerinin de daha sürdürülebilir hale getirilmesi gereklidir. Bu çalışmanın amacı özellikle Türkiye'de faaliyet gösteren lojistik firmalarına sürdürülebilirlik raporlama sisteminde yol göstermektedir. Çalışmanın ilk bölümünde lojistik kavramı, lojistik faaliyetleri ve Türkiye'deki lojistik faaliyetleri üzerinde durulmuştur. Lojistik kavramının gelişimi ve literatürde yapılan tanımlardan sonra lojistik firmalarının da yapmakta olduğu faaliyetler anlatılmıştır. Son kısımda ise Türkiye'nin lojistik faaliyetleri lojistik altyapısı ve Lojistik Performans İndeksinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde sürdürülebilir kalkınma kavramı, kavramın gelişmesi için yapılmış zirve ve toplantılar, sürdürülebilirliğin ölçülmesi için kullanılan yöntemler ve sürdürülebilirlik faaliyetlerinin raporlanması için kullanılan göstergelere değinilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmanın uygulama kısmını oluşturan yöntemlerin teorik altyapısı verilmiştir. Dördüncü bölüm uygulama kısmı olup AHP ve TOPSİS yöntemine göre elde edilen veriler burada yorumlanacaktır. Beşinci bölüm sonuç ve öneriler kısmı olup Türkiye'deki lojistik firmaların sürdürülebilirlik raporu hazırlaması için yapması gerekenler, çalışmanın kısıtları ve ileriki dönemde yapılabilecek çalışmalar ile tez sona ermektedir. Anahtar Kelimeler: Lojistik Yönetimi, Sürdürülebilirlik, Performans Ölçümü,Çok Kriterli Karar Verme, AHP, TOPSİS
BİST'te hisse senetleri işlem gören otomotiv sektöründeki firmaların TOPSİS yöntemine göre performans değerlemesi ve analizi
Türkiye otomotiv sektörü, büyük teknolojik ve finansal yatırımların yapıldığı, ülke ekonomisine sağladığı faydanın yanında kendisi dışında diğer sektörlere de öncülük etmesi bakımından en önemli sektörlerin arasında yer almaktadır. Türkiye'deki otomotiv sektöründe faaliyet gösteren şirketler, ana amacı olan kar edebilmenin yanında hem ulusal hem de küresel anlamda daha rekabetçi olabilmek için finansal performanslarını arttırması gerekmektedir. İşletmelerin finansal performansları hakkında bilgi sahibi olunması ve incelenmesi işletme sahipleri, yöneticileri, hissedarları, kredi verenleri, potansiyel yatırımcılar ve ilgili kurumlar için önemli bir durumdur Bu çalışmada, Borsa İstanbul (BİST)'da hisse senetleri işlem gören otomotiv sektöründe faaliyet gösteren 7 şirketin 2010-2015 yılları arasındaki finansal tabloları ve faaliyet raporları kullanılarak finansal oranlar belirlenmiştir. Bu finansal oranlar Çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan TOPSIS yöntemi kullanılarak incelenmiştir. TOPSIS yöntemi yardımıyla belirlenen finansal oranlar tek bir puana çevrilmiştir. Bu aşamanın devamında TOPSIS yöntemiyle elde edilen veriler en yüksek puandan başlayarak sıralanmıştır. Çalışmanın sonucunda bazı şirketlerin sıralamasını istikrarlı bir şekilde koruduğu, kalan diğer şirketlerin ise sıralamadaki yerinin değişkenlik gösterdiği görülmüştür. Şirketlerin sıralamasındaki değişkenliklerin nedenleri finansal performansla olan ilişkisi incelenmiştir.
İnşaat makinelerinin seçiminde çok kriterli karar verme yöntemlerinin kullanımı
Günümüzde hızla büyüyen ve gelişen Türk inşaat sektörü, inşaat hacmi büyük çeşitli projelerle ulusal ve uluslararası alanda faaliyet göstermektedir. İnşaat sektöründe rekabetin de artması ile proje başarısında kaynakların verimli kullanımı önem kazanmıştır. İnşaat makineleri, projelerin verimli ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi için vazgeçilmez kaynaklardır. İnşaat makinelerinin yönetimi, proje yönetiminin bir alt fonksiyonu olarak görülmeli ve firmalar tarafından gereken önemin verilmesi gerekmektedir. Bu çalışma, Türk inşaat sektöründeki firmalara inşaat makinelerinin seçimi ve yönetimi konusunda bilimsel bir temel sunmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmanın ilk aşamasında, inşaat firmalarının inşaat makinesi edinimi ve işletilmesi süreçlerinde benimsedikleri yöntemler anket çalışması ile sorgulanmış ve en çok kullanılan inşaat makinesi çeşit ve markaları belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci aşamasında Türk inşaat sektöründe en yaygın kullanıldığı belirlenen; paletli kazıcı, damperli kamyon ve teleskobik mobil vinç inşaat makinelerinin ideal marka seçimi Adana ilinde gerçekleştirilen bir konut projesi özelinde Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinden; AHP ve TOPSIS yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda sektör paydaşlarına inşaat makinelerinin ediniminde bilimsel yöntemlerin kullanılması konusunda rehberlik edilmiş ve kullanım süreçlerinde daha etkin ve verimli hareket edilebilmesi için öneriler sunulmuştur.
Endüstriyel yapılarda taşıyıcı sistemlerin analitik hiyerarşi prosesi (AHP), TOPSIS ve ELECTRE çok kriterli karar verme yöntemleri kullanılarak kıyaslanması
Ülkeler, ekonomisini geliştirmek ve istihdam sağlamak amacıyla endüstriye çok önem vermektedir. Bu sebeple ülkemizde tüm şehirlerde kurulan ve kurulmaya devam edilen organize sanayi bölgeleri bulunmaktadır. Organize sanayi bölgelerinde yatırım yapacak kişinin endüstriyel yapının taşıyıcı sistemi konusunda seçim yapması gerekmektedir. Yapılacak seçimin birçok kriterden oluştuğu için karar verici yöneticinin seçimi zorlaşmaktadır. Seçim problemlerini kolaylaştırmak amacıyla çok kriterli karar verme teknikleri ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada sırasıyla AHP, TOPSIS ve ELECTRE yöntemleri kullanılmıştır. Endüstriyel yapıların yapısal sisteminin üç alternatif arasında seçimi ele alınmıştır. Yapılan analizlerde üç adet ana kriter ve ana kriterlere bağlı olan on iki alt kriter kullanılmıştır. Kullanılan tüm kriterler ve alternatifler uzman görüşleri ve müteahhit firmaların görüşleri alınarak oluşturulmuştur. Seçim probleminde süre ve maliyet, taşıyıcı sistem kısıtları ve şehir yapısı ana kriterleri kullanılmıştır. Elde edilen analiz sonuçlarında birinci sırayı kullanılan üç yöntemde de aynı alternatif almıştır. AHP ve TOPSIS yöntemlerinin sıralama sonuçları aynı çıkmıştır. ELECTRE yönteminde, diğer yöntemlerde göre ikinci ve üçüncü alternatif sıralaması değişmiştir. Günümüzde tüm sektörlerde kullanılan çok kriterli karar verme tekniklerinin, endüstriyel yapılarda taşıyıcı sistem kıyaslaması yapma probleminde de kullanılabileceği anlaşılmıştır.
AHP ve TOPSIS ile ticari taksi kullanım amaçlı otomobil seçimi: Malatya ili araştırması
Yoğun rekabet ve teknolojik gelişmeler otomotiv sanayisini de etkilemekte, her geçen gün yeni marka ve modellerin yanısıra var olan modeller farklı özelliklere sahip yeni alternetiflerle piyasaya sürülmektedir. Çok sayıda kriterin değerlendirilmesi ile verilen otomobil satın alma kararı alternatiflerinin de fazlalığıyla çok daha zor bir hal almaktadır. Otomobil piyasasındaki bu çeşitliliğin yanısıra müşteri tercihlerindeki farklılıklar da bu kararı zorlaştırmaktadır. Ticari taksiler en yoğun kullanılan araçların başında gelmektedir. Otomobil tercihinde kullanım amacı seçim kriterlerinin önem ağırlıklarını değiştirmektedir. Bu çalışma çok kriterli karar verme tekniklerinden olan AHP ve TOPSIS yöntemlerinden faydalanılarak ticari taksi olarak kullanılmak üzere otomobil tercihi problemini incelemektedir. Çalışmada literatür taraması ve uzman görüşleri dikkate alınarak seçim kararında önemli olduğu düşünülen yedi kriter belirlenmiştir. AHP yöntemi kullanılarak otomobil tercihlerini etkileyen kriterlerin ağırlıkları belirlenmiş ve TOPSIS yöntemiyle en ideal otomobil seçimi yapılmıştır. Veriler, literatür incelenerek hazırlanan anket aracılığıyla toplanmıştır. Ankette, otomobil seçimini etkileyen kriterlerin karşılaştırmaları yapılmış ve 9 puanlık bir değerlendirme skalası kullanılmıştır. Toplanan veriler, MS Excel programıyla analiz edilmiştir. Çalışma sonucunda, otomobil tercihlerini etkileyen kriterlerin ağırlık sıralaması yakıt türü, fiyat, satış sonrası hizmet, motor hacmi, şanzıman türü, donanım ve tasarım şeklindedir. Elde edilen kriter ağırlıklarından faydalanılarak, TOPSIS yöntemi ile, ticari takside kullanılmak üzere en uygun otomobil alternatifleri belirlenmiştir.
Endüstriyel fırınlarda enerji verimliliği için hidrojen kullanımı: Çok kriterli karar verme ve Bayes ağı destekli teknoloji yol haritası senaryoları
Paris Anlaşması, küresel ısınmayı sınırlandırmak ve iklim değişikliğiyle mücadele etmek için uluslararası iş birliğini teşvik etmektedir. Bu bağlamda, yenilenebilir enerji kaynakları ve hidrojen gibi alternatif enerji çözümleri önemli bir rol oynamaktadır. Hidrojen, düşük karbonlu ekonomiye geçişte etkili bir seçenek olarak öne çıkmakta ve çevresel sürdürülebilirliğe katkı sağlamaktadır. Bu çalışma, hidrojenin yüksek enerji tüketen endüstriyel fırınlarda kullanımına odaklanarak literatüre yeni bir perspektif kazandırmayı hedeflemektedir. Hidrojenin endüstriyel fırınlardaki kullanımını değerlendirmek için Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve İdeal ve Negatif İdeal Çözümüne Göre Sıralama Tekniği (TOPSIS) yöntemleri kullanılmıştır. AHP analiziyle, çevresel ve ekonomik kriterler açısından hidrojenin önceliği belirlenmiş ve bu sonuçlar, TOPSIS için giriş verisi olarak kullanılmıştır. TOPSIS yöntemiyle hidrojenin alternatif enerji kaynaklarına göre çevresel ve ekonomik performansı değerlendirilmiş ve hidrojenin üstün bir seçenek olduğu ortaya konmuştur. Hidrojenin teknolojik gelişim süreçlerinin planlanması için Teknoloji Yol Haritası (TYH) yöntemi kullanılmış, endüstriyel süreçlere entegrasyonu için stratejik bir yol haritası oluşturulmuştur. Ayrıca, Teknoloji ve Strateji (T&S) planlarıyla hidrojenin üretim, dağıtım ve uygulama süreçlerinde karşılaşılan teknik ve stratejik engellere yönelik somut çözüm önerileri geliştirilmiştir. Bayes ağı modeli ise hidrojen teknolojilerinin çevresel ve ekonomik etkilerini farklı senaryolar altında modelleyerek belirsizliklerin olası etkilerini değerlendirmiştir. Sonuçlar, hidrojenin cam üretiminde kullanılan endüstriyel fırınlarda fosil yakıtlara alternatif olarak kullanılmasının karbon emisyonlarını azaltabileceğini, enerji verimliliğini artırabileceğini ve çevresel etkileri azaltabileceğini göstermektedir. Ayrıca, hidrojen teknolojilerinin uzun vadeli entegrasyonu için yapılan bu kapsamlı analizler, sürdürülebilir enerji sistemleri ve ekonomik faydalar sağlayacak somut stratejiler sunmaktadır.
Kargo taşımacılık sektöründe hizmet kalitesinin değerlendirilmesi: AHS ve TOPSIS yöntemi
Bu araştırmanın amacı, kargo taşımacılık sektöründe hizmet kalitesini etkileyen faktörleri belirlemek, belirlenen bu faktörlerin önem derecelerini hesaplamak ve seçilen üç adet kargo taşımacılık firmasını belirlenen faktörlerin önem derecelerini de dikkate alarak değerlendirmektir. Yapılacak araştırma için kargo taşımacılık hizmetini satın alan bireysel ve kurumsal müşterilerle ve kargo taşımacılık sektöründe faaliyet gösteren firmalarla görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler sonucunda kargo taşımacılığında hizmet kalitesini etkileyen üç adet ana kriter ve bu üç ana kriterden türetilmiş üçer adet alt kriter belirlenmiştir. Belirlenen ana ve alt kriterler AHS yöntemine göre bireysel ve kurumsal müşteriler açısından ayrı ayrı analiz edilmiş ve AHS yönteminin sonuçları kullanılarak seçilen üç kargo firması TOPSIS yöntemiyle yine aynı şekilde bireysel ve kurumsal müşteriler açısından ayrı ayrı analize tabi tutulmuştur. En son olarak AHS ve TOPSIS yöntemlerinin karşılaştırılması yapılmıştır. AHS yönteminin analizi ?Expert Choice? paket programı ile yapılmış, TOPSIS yönteminin analizinde ise MS Exel programı kullanılmıştır. Araştırmaya uygun nitelikte anket hazırlanmış, hazırlanan anketin ön uygulaması yapılmış ve güvenilirliği tespit edilmiş olan bu anket 110 bireysel ve 20 kurumsal müşteri olmak üzere toplam 130 kişiye uygulanmıştır.Araştırma sonuçlarına göre bireysel ve kurumsal müşterilerin en fazla önem verdiği hizmet kalitesini etkileyen faktör firmaya güvenilirliktir. Müşteriye duyarlılık ve hizmete ulaşılabilirlik ana kriterleri ise birbirine yakın değerler almışlardır. Kargo firmaları değerlendirildiğinde, hem AHS yöntemine hem de TOPSIS yöntemine göre bireysel ve kurumsal müşteriler A Kargo firmasının daha yüksek kalite düzeyine sahip olduğunu belirtmişlerdir. Ancak kurumsal müşteriler açısından her iki yönteme göre de kargo firmaları arasında kalite farkının az olduğu hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kargo Taşımacılık Sektörü, Hizmet Kalitesi, TOPSIS, AHS, Expert Choice.
Betonarme kalıp sistemi seçiminde farklı çok kriterli karar verme yöntemlerinin performanslarının karşılaştırılması
Günümüzde betonarme yapılarda farklı pek çok kalıp sistemleri kullanılmaktadır. Son yıllarda, birbirini tekrar eden kat sayısının çok, uygulamaların zor olduğu yapılarda modern kalıp sistemleri tercih edilmektedir. Betonarme kalıp sistemleri, kaba inşaat maliyetlerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Dolayısıyla, daha başlangıçta, tasarım esnasında; kullanılacak betonarme kalıp sistemi tipinin seçimi gerçekleştirilecek yapım projesinin kalite, süre ve maliyetine direkt etkide bulunacaktır. Bir iş ile ilgili olarak veya bir sorun hakkında düşünülerek verilen kesin yargıya karar denilmektedir. Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) ise, birden fazla çelişen amacın olduğu durumlarda karar vericinin belirlediği kısıtlar altında bu amaçları uzlaştırmaya çalışarak en uygun kararın alınması için kullanılan yöntemler bütünüdür. Günümüzde çok kriterli karar verme problemlerinin çözümünde kullanılan çok sayıda teknik bulunmaktadır. Bu çalışmada, bir inşaat firmasının betonarme kalıp sistemi tercih kararının verilmesinde, Çok Kriterli Karar Verme yaklaşımları ile çözümlemeler gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla MOORA, TOPSIS, VIKOR ve Gri İlişkisel Analiz yöntemleri ayrı ayrı bu problemin çözümü için kullanılmış ve her yöntemle elde edilen sonuçlar birbirleri ile karşılaştırılarak performansları irdelenmiştir. Çalışma sonucunda; MOORA, VIKOR, TOPSIS ve Gri İlişkisel Analiz yöntemlerinin esas alındığı karar modellerinin inşaat firmalarında betonarme kalıp sistemi seçimi ve değerlendirilmesi konularında kullanılabileceği anlaşılmıştır. Yapılan analizler yalnızca sayısal değerleri ifade etmeyip karar vericinin sezgilerine, deneyimlerine ve uzmanlığına dayanarak verdiği sübjektif değerlendirmelerin, sayısallaştırmak ve ağırlıklandırmak aşamalarında sürece öznellik kazandırdığının da altı çizilmelidir. Bu modeller, benzer sorunlarla karşılaşan taahhütçü kuruluşlarda da uygulanabilir. Anahtar sözcükler: Çok kriterli karar verme, Gri ilişkisel analiz yöntemi, MOORA yöntemi, TOPSIS yöntemi, VIKOR yöntemi.
Bütünleşik ANP, TOPSIS ve VIKOR yöntemleriyle tedarikçi seçimi: mobilya endüstrisinde bir uygulama
Sektörel performansın arttırılabilmesi ve uluslararası pazarlarda rekabet üstünlüğü sağlanabilmesi için işletme yöneticilerinin vereceği kararlar oldukça önemlidir. Sıralamada kullanılacak tüm kriterlere bağlı olarak en iyi tedarikçinin seçimi de önemli kararlardan biridir. Çok sayıda nitel ve nicel kriterin değerlendirilmesini gerektiren bu tür kararlar çok kriterli karar verme problemleri olarak değerlendirilir. Bu problemlerin çözümü için bazı yöntem geliştirilmiştir. Bu çalışmada, mobilya sektöründe faaliyet gösteren bir işletmede tedarikçi seçim problemi ele alınmıştır. Nihai değerlendirme kriterlerini belirleyebilmek için literatürden elde edilen tedarikçi seçim kriterleri işletmede oluşturulan uzman ekiple değerlendirilmiştir. Mobilya üretiminde önemli maliyet unsurlarından olan yonga levha ve mekanizma-bağlantı elemanlarına yönelik en iyi tedarikçinin seçiminde ANP yöntemi TOPSIS ve VIKOR yöntemleri ile bütünleşik olarak kullanılmıştır. Tedarikçi sıralama sonuçları değerlendirilmiş ve bu sonuçlar Borda sayım yöntemiyle birleştirilerek tek bir sıralama elde edilmiştir. Bu çalışmanın sonuçları, yonga levha ve mekanizma-bağlantı elemanları tedarikçi seçiminde kalite ve maliyetle ilgili ana ve alt kriterlerin öne çıktığını göstermiştir. Y1 ve M2 tedarikçileri ise en iyi tedarikçiler olarak belirlenmiştir.
Orman ürünleri sanayiinde endüstri 4.0'a geçiş için AHP ve TOPSIS yöntemleriyle sektörlerin sıralanması; Kastamonu bölgesi örneği
Dünyada teknolojinin gelişmesi ve dijital dönüşümle birlikte işletmeler için temel amaç üretimde hızın ve kalitenin artması aynı zamanda esneklik ve ucuzluğun sağlanmasıdır. Küresel rekabetinde artmasıyla işletmeler için dijital dönüşüm gerekli hale gelmiştir. Dijital dönüşüm denildiği zaman ilk akla gelen örnek Endüstri 4.0 kavramıdır. Endüstri 4.0 dönüşümüyle birlikte işletmeler robotları, otomasyon sistemlerini, yapay zeka teknolojilerini ve siber fiziksel sistemleri kullanarak üretimde ve hizmette daha verimli hale gelmeyi hedeflemektedir. Türkiye'de Endüstri 4.0 dönüşümü fikri henüz farkındalık aşamasındadır. Türkiye'de bazı sektörler Endüstri 4.0 dönüşümüne uygun, bazı sektörler ise daha hazır değildir. Bu çalışmada, Türkiye'deki orman ürünleri sektörlerinin Endüstri 4.0 dönüşümü için ne durumda olduğu incelenmiştir. Çalışmanın uygulanacağı bölge olarak Kastamonu ili seçilmiştir. Kastamonu'da bulunan bazı orman ürünleri sektörleri, AHP ve TOPSIS yöntemleri kullanılarak Endüstri 4.0'a geçiş için sektörel olarak sıralanmıştır. Sektörel sıralamanın gerçekleştirilmesi için orman ürünleri sektörlerine hakim olan 11 kişiye yüz yüze anket yöntemi uygulanmıştır. Anket çalışmasında belirlenen 6 kriterin önem dereceleri belirlenmesi için ikili karşılaştırma yapılmıştır. Daha sonra bu kriterlerin, Endüstri 4.0'a geçiş için orman ürünleri sektörlerine uygunluğu değerlendirilmiştir. Kriterler önem derecesine göre sıralandığında en önemli kriter entegrasyon kriteridir. İkinci önemli kriter ise bilgi kriteridir. Bu kriterleri önem sırasına göre fonksiyonellik, iletişim, varlık ve işletme kriteri izlemektedir. Kriterlerin ağırlıklarından faydalanılarak belirlenen sektörlerin Endüstri 4.0'a geçiş sıralaması gerçekleştirilmiştir. Uygunlukları incelendiğinde ilk sırada parke sektörü karşımıza çıkmaktadır. Bunları sırasıyla lif levha, yonga levha ve mobilya sektörleri takip etmektedir.