Televizyon merkezli tasarlanan mobilyalar üzerine bir kullanıcı araştırması

Eşya çeşitli işlevlere sahip olmakla birlikte, insanlar arası iletişim ve etkileşimin de bir parçası olan araçsal bir varoluşa sahiptir. Kültürel değerlerin, yaşam tarzlarının taşıyıcısı ve yaşam dekorumuzun öğesidir. Kültürümüzün üzerine yansıdığı, sosyal bir mesaj niteliği taşıyan, kültürel birikimlerin üzerine kayıt edildiği ürünlerdir. Özellikle gündelik yaşantımızın önemli bir parçası olan evlerimizde kullandığımız eşyalar, içinde bulunduğumuz sosyal koşullar ve kültürümüzle karşılıklı bir etkileşim içindedir. Bu eşyalar içinden televizyon ise gerek bir yayın aracı olarak, gerekse bir eşya olarak toplumsal dönüşüm ile çok yakın bir ilişki içinde olmuştur. Televizyon icat edilişinden itibaren ailelerin gündelik hayatı açısından dönüştürücü bir etkiye sahip olmuştur. Televizyonun ev içindeki konumunun ayrılmaz bir parçası olan mobilyaların televizyon ile ilişkisi zaman içerisinde değişse de bir süreklilik göstermiştir. Bu çalışma bu konuya odaklanmakla birlikte, bu kapsamda araştırılmaya değer bulunan nokta; ev içi kullanımdaki televizyon sehpası, televizyon ünitesi, duvar ünitesi gibi televizyon merkezli tasarlanan mobilyaların, teknolojik bir aleti taşıma fonksiyonun yanı sıra bir takım sosyal ve öznel anlamlar taşıdığı ile ilgili tasavvurlardır. Bu tez çalışması kapsamında; gelişen ve dönüşen teknolojilerin televizyonun fonksiyonlarında ve biçiminde ortaya çıkardığı değişiklikler ve bu değişikliklerle bağlantılı olarak televizyon merkezli mobilyalarda yaşanan değişim incelenmiştir. Buna ek olarak televizyon merkezli mobilyanın kullanımının, tasarımının ve sosyal bağlamlarının analizi yapılmıştır. Çalışmaya literatür taraması ile başlanmış, literatür taramasında; yapılan araştırmaya zemin oluşturacak kaynaklardan alıntılar yapılmıştır. Literatür taramasından sonra 2. Bölüme geçilerek, bu bölümde gündelik hayatta televizyon başlığı altında televizyonun icadından bugüne; televizyonun evrimi ve televizyonun yaşadığı teknolojik ve biçimsel dönüşüm incelenmiştir. Sonrasında ise Türkiye'de televizyon kullanımı araştırılmıştır. Televizyonun Türkiye'de ilk kullanılmaya başlandığı zamanlar yapılan ilk yayınların etkileri de göz önünde bulundurularak, dönemin sosyal ve kültürel ortam şartları ile birlikte incelenmiştir. 3. Bölümde ise Türkiye'de yaşanan sosyal dönüşümler ile evlerin olmazsa olmazı haline gelmiş bir oda olan salon kavramı ve orta sınıf ailelerin salon kullanımı üzerinden televizyon ve televizyon merkezli mobilya kullanımlarına ilişkin daha önce yapılan çalışmalardan alıntılar yapılmıştır. Salon ve oturma odası kıyaslamaları üzerinden yapılan alıntıların ışığında salon mobilyaları ve oturma odası mobilyaları karşılaştırılmış, zaman içerisinde yaşanan sosyal, ekonomik ve kültürel değişimlerle misafir odası kullanımından, oturma odası ve salonu kullanım alışkanlıklarına benzerlikler ve farklılıklar tartışılmıştır. Gündelik yaşamın bu odalarla ilişkisi ve televizyon izleme tutumları ile ilgili alıntılardan sonra konu televizyonun hangi mobilyalarla kullanıldığı noktasına getirilmiştir. Devamında araştırmanın konusu olan televizyon merkezli tasarlanan mobilyalar hakkında bilgiler aktarılmış ve televizyon sehpası, duvar ünitesi, yaşam ünitesi ile ilgili görseller eklenmiştir. 4. Bölümde araştırma ile ilgili yöntem bilgisi aktarılmıştır. Araştırmada niteliksel yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın yürütüleceği örneklem, amaçlı örnekleme teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Örneklem kapsamına seçilen bir grup ailenin evlerinin televizyon olan bölümlerinin fotoğrafları çekilmiş ve yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Ailelerin seçiminde televizyon sehpası, televizyon ünitesi, duvar ünitesi veya yaşam ünitesi ürünlerinden bir ya da birkaçına sahip olma kriteriyle birlikte, araştırmacının güvenliği ve katılımcıların güven duyup evlerinin fotoğraflanmasına izin vermeleri, detaylı sorulara cevap vermek istemeleri ve ses kaydı alınmasına müsaade etmeleri temel kriterler olmuştur. Katılımcılarla yapılan yarı- yapılandırılmış görüşmelerin ses kayıtları alınmış, daha sonra her bir görüşme kaydı deşifre edilerek görüşmelerin metni hazırlanmıştır. Hazırlanan metinler, soru formunun hazırlığı sırasında da esas alınan ana başlıklar altında analiz edilmiştir. Öncelikle her bir görüşme metnindeki ifadelerin hangi başlık altında analiz edileceğini belirlemek üzere farklı renkte kalemlerle işaretlenmiştir. Başlıklara ayrılabilecek şekilde işaretlenen ifadeler 5. Bölümde analiz edilmiştir. Görüşmeler; katılımcılar ve ailelerine ilişkin bulgular, konutlarına ilişkin bulgular, televizyon kullanımlarına ilişkin bulgular, televizyon merkezli mobilyalarına ve bu mobilyaların kullanımlarına ilişkin bulgular başlıkları altında analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin analizi sırasında görüşmelerden elde edilen bulgular olabildiğince tarafsız bir şekilde aktarılmaya çalışılmıştır. Analiz aşamasında tablolardan çokça faydalanılmış, elde edilen bulguların net bir şekilde görülebilmesini sağlamak amacıyla bulgular tablolar halinde aktarılmıştır. Ayrıca katılımcılardan elde edilen veriler arasındaki ilişkilerin ve farklılaşmaların görülebilmesine yönelik analiz tabloları oluşturulmuştur. Elde edilen bulguların analizinden yola çıkarak ulaşılan sonuçlardan bazıları şunlardır: Katılımcıların çoğu, önemli ve gündelik hayatta sık sık lazım olabilecek, hızlı ulaşmak istedikleri şeyleri evin en çok kullanılan odasında bir arada depolamaya eğilimlilerdir. Diğer taraftan kendilerine belirli anıları, sevdiği kişileri hatırlatan çeşitli süs eşyası, fotoğraf gibi şeyleri ise televizyonun etrafına yerleştirerek hem bu kişilere değer verdiklerini göstermek istediklerini hem de devamlı görerek özledikleri kişilerin özlemini gidermeye çalıştıkları tespit edilmiştir. Ayrıca, katılımcılar evlerine yeni mobilya alırken o dönemin popüler ürünlerini tercih edebilmektedirler. Fakat mobilya alım veya değiştirme kararları hayatlarındaki evlenme, çocuklarının doğması, yeni bir eve taşınma gibi değişimlerle kesiştiği takdirde yeni mobilya alımı tercih edilmektedir. Hayatlarında bir değişiklik yaşanmadan sadece mobilya değiştirmek maksadıyla alım katılımcılar arasında tespit edilmemiştir. Teknolojik aletleri değiştirme kararı mobilyaları değiştirme kararına nazaran; teknolojinin gelişim hızı ve kullanım standartlarında yarattığı pozitif anlamdaki farklılıklara bağlı olarak daha kolay verilebilmektedir. Mobilyalar ise mümkün olması durumunda önce onarılmakta, daha sonra ise köy evi, balkon, evin iç kısımları gibi alanlarda değerlendirilebilmektedir. Benzer şekilde teknolojik aletler için daha kolay yenileme kararı alınabilmesine karşın eskileri atılmamakta, evin farklı odalarında kullanılabilmekte ya da sadece saklanabilmektedir. Salon mobilyalarının, perdeler, aydınlatmalar, halı, duvar rengi gibi bileşenlerle uyumu ve kendi içlerindeki uyumu katılımcıların çoğu tarafından, ifadelerinden yola çıkarak, oldukça önemli gözükmektedir. Bir diğer sonuç ise salonlarda yer alan eski vitrin, gümüşlük, konsol gibi mobilyaların fazla yer işgal etmesi gerekçe gösterilerek salondan kaldırılması onun yerine derinliği daha az olan ve isteğe bağlı bir depolama sağlayan televizyon ünitesi gibi mobilyalar tercih edilmeye başlanmıştır. Katılımcıların odalar ile ilgili sorularda televizyonun bulunduğu odayı yaşam alanına dönüştürmesiyle ilişkilendirilebilecek ifadelerine rastlanmıştır. Ayrıca televizyon merkezli tasarlanan mobilyaların işlevleri ve tasarımına yönelik analizler üzerinden ürünlerin kullanımına yönelik sonuçlar sunulmuştur.