Temettüat Defterleri'ne göre Görice Sancağı'nın sosyal ve ekonomik yapısı (1844-1845)

XIX. yüzyılda Tanzimatla girilen "yeniden yapılandırılma" sürecinde Osmanlı Devleti'nde idarî, siyasî, sosyal, iktisadî, askerî ve kültürel alanlarda büyük değişimlere imza atıldı. Devletin her kurumunu ve sosyal hayatı kapsayan Tanzimat Fermanı'nın mihenk taşını iktisadî alandaki değişimler, iktisadî alandaki değişimlerin temelini ise "herkesin gelirine göre adil bir vergi" sistemi ifadeleriyle vergi reformu oluşturuyordu. Getirilen yeni vergi sistemiyle öncelikle devlete zarardan başka bir getirisi olmadığı belirtilen iltizam sistemi kaldırılarak yerine 1840 yılında "muhassıllık teşkilatı" kuruldu. Muhassıllık teşkilatı ile devletin amacı vergileri bir mültezim aracılığı olmadan doğrudan doğruya merkeze bağlı olarak atanan kişiler eliyle toplamaktı. Muhassıllar atandıkları sancak ve kazalarda Tanzimat'ı anlatmak ve gelir kaynaklarının tespiti amacıyla halkın malk, mülk, arazi ve hayvan sayımlarını yapmakla görevlendirildiler. Bu bağlamda 1840 (H.1256), 1844-1845 (H.1260-1261) yıllarında yapılan Emlâk, Arazi ve Temettüat Sayımları Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıl ortalarındaki sosyal yaşam, aile, nüfus, ekonomi, üretim, ticaret yapısını incelemek adına ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmanın ana kaynağını 1844-1845 (H.1260-1261) yıllarına ait 11420 Numaralı "Görice Temettüat Defteri" oluşturmaktadır. Çalışmada, Rumeli Eyaleti'ne bağlı Görice Merkez Kazasının sosyo-ekonomik açıdan tahlili yapıldı. Rumeli'de bir yerleşim yeri olan Görice Merkez Kazasının mikro yapısının incelenmesiyle, XIX. yüzyıl ortaları Osmanlı toplum yapısının ve ekonomisinin makro düzeyde anlaşılmasına katkı sağlanmaya çalışıldı. Anahtar Kelimeler: Tanzimat, Temettüat Defterleri, Görice, Sosyo-Ekonomik Yapı, Vergi.