Ticari yapıların evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmesi: Alışveriş merkezi örneği

İçinde yaşadığımız çağda, mekânların herkes tarafından kullanabilen bir tasarıma sahip olması oldukça önemlidir. Tarihsel süreç içerisinde yaşanan gelişmeler hem kentleşmeyi hem de insanların yaşayış şeklinin değişikliğe uğratmıştır. Tasarımla ilgili her alan insan odaklı bir hale gelmiştir. 19. Yüzyılda ortaya çıkan evrensel tasarım 20. Yüzyılda kavram olarak önem kazanmıştır. Evrensel tasarım kavramı mekanların her yetkinlik seviyesindeki birey tarafından kullanılmasını amaçlamaktadır. Alışveriş merkezleri sahip oldukları tasarımları ve mekanlarıyla bireyler tarafından alışveriş eyleminin yanı sıra sosyalleşme, aktivitelere katılma, toplanma ve bir araya gelmek amacıyla da kullanılmaktadır. Kamusal mekân görevi gören ve ticari yapı olan alışveriş merkezleri her yaş, beceri ve yetkinlik seviyesindeki birey için sağladığı birçok imkanla çekim merkezi konumundadır. Alışveriş merkezlerinin herkes tarafından rahatlıkla kullanılabilir olması için evrensel tasarım düşüncesi dikkate alınarak tasarlanması oldukça önemlidir. Çalışmada evrensel tasarım kavramı ve ilkeleri açıklanmıştır. Evrensel tasarım ve kullanıcılar arasındaki ilişkiye değinilmiş sonrasında evrensel tasarım çerçevesinde kamusal mekanlarda dikkat edilmesi gerekenler açıklanmıştır. Devamında alışveriş merkezleri olgusunun anlaşılması amacıyla sırasıyla alışveriş merkezlerinin sınıflandırması, gelişim süreci, planlama ve tasarım kriterleri ve mekân kurgusu konuları ele alınmıştır. Çalışmanın amacı alışveriş merkezinin evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmesi ve sonucunda öneriler getirilmesidir. Yöntem olarak seçilen saha çalışmasında alışveriş merkezinin giriş-çıkışında, yaya yürüme yolları ve koridorlarında, sosyalleşme mekanlarında, WC'lerinde, otoparkında, asansör ve yürüyen merdivenlerinde fotoğraflama ve ölçümlemeyle gözlem yapılmıştır. Elde edilen bulgular evrensel tasarım ilkelerine göre incelenmiştir. Veriler değerlendirildiğinde alışveriş merkezinin erişilebilirlik kapsamında tasarımlara sahip olduğu ama bazı donatı elemanlarının evrensel tasarım ilkelerini tam olarak karşılamadığı görülmüştür. İncelemeler sonucunda alışveriş merkezinin evrensel tasarıma sahip olabilmesi için evrensel tasarım ilkeleri kapsamında öneriler getirilmiştir.