Tiroid orbitopatili hastalarda retinal mikrovasküler değişikliklerin değerlendirilmesi

Amaç: Bu tez çalışmasının temel amacı Tiroid orbitopati (TO) tanısı almış hastalarda optik koherens tomografi anjiyografi (OKTA) kullanılarak retina ve optik sinir başı mikrovasküler yapılarında meydana gelen değişikliklerin ayrıntılı biçimde incelenmesidir. Bu doğrultuda TO tanılı bireyler, yalnızca hipertiroidisi bulunan ancak TO gelişmeyen hastalar ve sağlıklı kontroller karşılaştırılarak; yüzeyel kapiller pleksus (YKP) ve derin kapiller pleksus (DKP) parametreleri, peripapiller vasküler dansite (VD), foveal avasküler zon (FAZ) alanı ve FAZ perimetresi açısından anlamlı farklılıkların olup olmadığı araştırılmaktadır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 60 TO'lu göz, 60 hipertiroidi tanılı olup TO gelişmemiş bireyin gözü ve 60 sağlıklı bireyin gözleri dahil edilmiştir. Katılımcıların OKTA görüntüleme verileri kesitsel olarak incelenmiştir. Yüzeyel ve derin kapiller pleksus düzeylerinde foveal, parafoveal, superior, inferior, nazal ve temporal bölgelere ait VD ölçümleri değerlendirilmiştir. Ayrıca peripapiller bölgede damar yoğunluğu analiz edilmiş ve FAZ alanı ile FAZ perimetri kaydedilmiştir. Elde edilen veriler istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. Bulgular: Toplam 180 göz üzerinde yapılan değerlendirme sonucunda gruplar arasında retinal VD açısından önemli farklar tespit edilmiştir. YKP düzeyinde foveal bölge VD değerleri üç grup arasında anlamlı fark göstermemiştir (p=0.793). Buna karşılık parafoveal inferior (p=0.011), inferior hemi (p=0.013), parafoveal inferior hemi (p=0.026) ve nazal (p=0.027) bölgelerde TO grubunda anlamlı düzeyde VD azalması saptanmıştır. Superior hemi bölgesinde de TO grubunda anlamlı VD düşüşü gözlenmiştir (p=0.01) ancak parafoveal superior hemi (p=0.057) ve parafoveal temporal (p=0.107) bölgelerdeki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Tüm yüzeyel görüntü alanını kapsayan tüm alan YKP'deki VD değerleri TO grubunda diğer gruplara kıyasla belirgin şekilde düşük saptandı (p=0.007). DKP düzeyinde foveal bölgedeki VD açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p=0.402). Bununla birlikte parafoveal inferior, inferior hemi, superior hemi, parafoveal superior hemi, parafoveal nazal, temporal ve whole image deep VD değerlerinde TO ve hipertiroidi gruplarında kontrol grubuna göre anlamlı düşüşler izlenmiştir (tüm p < 0.05). Peripapiller damar yoğunluğu analizlerinde yalnızca inferior nazal segmentte gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p=0.014). TO grubunda bu bölgede en düşük VD değeri gözlenmiş olup hipertiroidi grubunda ise en yüksek değer elde edilmiştir. Diğer peripapiller segmentlerde ise TO grubunda VD değerleri görece düşük olmasına rağmen bu farklılıklar istatistiksel anlamlılık göstermemiştir. FAZ değerlendirmesinde FAZ alanı (p=0.456) ve FAZ perimetri (p=0.628) açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmamıştır. Sonuç: Elde edilen bulgular TO'nun yalnızca orbital dokularla sınırlı kalmayıp retinal ve peripapiller mikrovasküler yapılar üzerinde de belirgin etkiler oluşturabileceğini düşündürmektedir. Özellikle anatomik olarak alt retina segmentlerinde tespit edilen VD kaybı hastalığın patofizyolojisinde rol alan inflamatuvar süreçlerin yanı sıra orbital dokuların artmış hacmine bağlı mekanik basının mikrosirkülasyonu bozmasıyla açıklanabilir. Bu segmental etkilenme anatomik konumları nedeniyle bazı retina bölgelerinin orbital basınca karşı daha duyarlı olabileceğini de düşündürmektedir. Ayrıca hipertiroidi grubunda kontrol grubuna kıyasla saptanan VD azalması klinik olarak orbitopati gelişmeden önce subklinik mikrovasküler etkilenmenin başladığını göstermektedir. Diğer yandan FAZ alanı ve FAZ perimetri ölçümlerinde anlamlı farklılıkların saptanmamış olması çalışma popülasyonunun büyük oranda inaktif dönemdeki hastalardan oluşması ve bu evrede inflamatuvar yükün sınırlı olması ile ilişkilendirilebilir. Bu sonuçlar OKTA teknolojisinin TO'da klinik olarak belirgin bulgular gelişmeden önce ortaya çıkabilen subklinik mikrovasküler değişiklikleri non-invaziv, hızlı ve yüksek çözünürlükte saptayabilen değerli bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Tiroid orbitopati, optik koherens tomografi anjiyografi, retinal mikrovasküler yapı, damar yoğunluğu, FAZ, peripapiller damarlar.