Titus Burckhardt ve İslâm sanatı yorumu

İslâm sanatı artık üzerine sayısız çalışmaların yapıldığı güçlü bir akademik disiplin haline gelmiştir. Bu gücü kazanmasında yapılan öncü çalışmaların önemi büyüktür. Bir yol açmanın ve yeni bir çalışma alanı yaratmanın zorluğu herkesçe malumdur. Bu zorluğu göğüsleyen öncü isimlerden biri de Titus Burckhardt'tır. 1908 yılında Floransa'da dünyaya gelen Burckhardt, Alman asıllı İsviçreli bir sanat tarihçisi ve akademisyendir. Basel'e yerleşen aristokrat bir ailenin mensubu olarak kültür ve sanat çevrelerinin içinde yer almıştır. Heykeltıraş bir babanın ve ressam bir annenin çocuğu olması onu erken yaşlardan itibaren resim ve yontu çalışmalarına sevk etmiştir. Sanatı bir yaşam ve düşün biçimi olarak kabul eden Burckhardt, sanatı icra etmenin yanında, onun hakkında düşünmeyi de bir yaşam felsefesi olarak benimsemiştir. Dünya sanat ve dinlerine duyduğu ilgi, onu bu alanda çalışmalar yapmaya yönlendirmiş, hem Doğu'nun hem de Batı'nın kültür değerleri üzerine birçok kitap ve sanat eseri üretmiştir. Yirmili yaşlarda üzerine düşündüğü Doğu kültürünü ve sanatını daha yakından tanımak için Fas'a gitmiş ve bu ülkenin dilini ve kültürünü uzun yıllar orada kalarak öğrenmiştir. Bu tecrübe nihayetinde ihtida ile sonuçlanmıştır. İslâm kültür ve sanatını yakından tanıma imkânı bulan Burckhardt, sanatların özünde bulunan kadim ilkelerin Vahiyle olan bağlantısını ortaya koymaya çalışmıştır. Elbette yalnızca Doğu ve İslam sanatlarına değil aynı zamanda Batı'nın geleneksel sanatlarının incelenmesine de önem veren yazar, çalışmalarının temeline kutsal sanat kavramını yerleştirmiştir. Sanata holistik bir bakış açısı olan yazar, eserlerinde kutsal ve aşkın olanın peşindedir. İzini sürdüğü bu kutsal ve aşkın sanat anlayışının adresi olarak da Gelenekselci ekol çatısını tercih etmiştir. René Guénon, Frithjof Schuon ve Ananda K. Coomaraswamy gibi, ekolün kurucu isimlerinden olan Burckhardt, tüm geleneksel sanatların kutsal olanın mesajını ilettiğini savunmaktadır. Sembolizmi, kutsal sanatın kendini bir ifade biçimi olarak gören Burckhardt, eserlerinde tüm kutsal sanatların özelde de İslâm sanatının sahip olduğu sembolik dili çözümlemeye gayret göstermiştir. Bu çalışmanın amacı Gelenekselci ekolün ve de Titus Burckhardt'ın kutsal olarak kabul ettiği İslâm sanatı hakkındaki iddialarını ele alarak yine İslâm sanatı disiplinine bir katkı sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: Titus Burckhardt, Kutsal Sanat, İslâm Sanatı, Gelenekselci Ekol, Hâlidî Hikmet, Sembolizm.